Phalesius, Susato en nog veel meer (16e eeuw)

Goed nieuws voor liefhebbers van 16e-eeuwse polyfone liederen en luitmuziek. De British Library heeft onlangs in één klap meer dan driehonderd gedrukte muziekbronnen op internet gepubliceerd! Geen lichte of gemakkelijke kost - zowel de meerstemmige zettingen als de tablatuur voor luit of andere snaarinstrumenten vergen de nodige inspanning om in de vingers te krijgen. Iets voor de gespecialiseerde liefhebber dus.

De verzameling is ongelofelijk rijk en gevarieerd. Er zitten uitgaven bij van Tielman Susato en van Phalèse (Phalesius, Phalesio, Phaleys), boekjes uit Duitsland en Engeland, en vooral veel uit Frankrijk en Italië. Er staan talrijke hoofse dansen in (galliarde, branle, allemande, paduana, bourata, etc), terwijl een Duitse bron (Orgel oder Instrument Tabulatur) op het eerste gezicht meer volkse dansen lijkt te bevatten. Religieuze liederen en Franse chansons (van componisten als Josquin des Prez, Thomas Crecquillon, Hubert Waelrant, Clemens non Papa, etc.) vormen de hoofdmoot, maar enkele bronnen bevatten ook Nederlandstalige liederen, waaronder Die lustlycke Mey, Een vrolick Wesen, Miin hert heeft altiit verlangen, Miins liefkens bruyn ooghen, Ick seg adieu, Het is soe goeden dinck, Gequest ben ick, etc.

De bekendste boekjes van Susato, de Musyck boexkens deel 1, 2 en 3 ('alderhande danserye') uit 1551 en de acht deeltjes met Souter Liedekens uit 1556 zitten er overigens niet bij, evenmin als het Liber primus leviorum carminum [= Premier livre de danseries= Leuvens dansboek] (1571), het Duytsch musijck boeck (1572), en Chorearum mollitorum collectanea [= 'Antwerpens dansboek'] (1583) van Phalèse.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Enkele bronnen:
- De website Early Music Online van de British Library.

- Op de website van de American Lute Society vind je hoe je tablatuur kunt leren lezen.

- Des chansons reduits en tabulature de lut à deux, trois, et quatre parties (1547) (Leuven, tablatuur) (met o.a. Een vrolick Wesen -- Miin hert heeft altiit verlangen -- Miins liefkens bruyn ooghen -- Ick seg adieu -- Het is soe goeden dinck -- Gequest ben ick)

- Des chansons reduits en tabulature de lut à trois et quatre parties, livre deuxieme. (1546) (Leuven, tablatuur) (met o.a. Noch weet ic een scoon vroucen -- Peysen ende trueren -- Den lustelike mey)

- Orgel oder Instrument Tabulatur (1571) (Leipzig, tablatuur) (met o.a. Wer das Töchterlein haben wil -- Der Allmeyer Dantz -- Hertzog Moritz dantz -- Pastorum Dantz -- Ein kurtzer Dantz -- Sol ich denn nu sterben -- Die Megdlein sind von Flandern -- Ein ander Dantz -- Ein sehr gutter Dantz -- Ein kurtzer Dantz -- Ein ander hübscher Dantz -- Ein ander Dantz, etc).

- Alle bronnen van Susato bij Early Music Online (18 stuks).

- Alle bronnen van Phalèse bij Early Music Online (22 stuks).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

De Friesche Lusthof van Jan Starter (1621)

Update: augustus 2020
Internet is voortdurend aan verandering onderhevig en de Lusthof der Muziek vormt daarop geen uitzondering. In de loop der jaren is een flink aantal linkjes naar bladmuziekbronnen, geluidsfragmenten en afbeeldingen verloren gegaan. De Vrolijke Plug gaat een poging doen de essentiële informatie - de muziekbronnen - weer toegankelijk te maken. Om de hoeveelheid werk binnen de perken te houden en de site toekomstbestendig te maken, zal de site in dat proces versoberen en worden alle minder belangrijke dode linkjes verwijderd.

In de zeventiende eeuwse uitgeverswereld was 'Lusthof' een tijdlang hét buzz-woord. Liefst onderstreepte men de romantische sfeer met cupido's en zwanen. Een lusthof was een soort speeltuin waar de liefhebber allerlei van zijn gading kon vinden: precies wat we voorhebben met deze site.

Een van de beroemdste voorbeelden is de Friesche Lust-Hof, Beplant met verscheyden stichtelijcke Minne-Liedekens, Gedichten, ende Boertighe Kluchten van de dichter Jan Jansz Starter, een luxe uitgevoerd liedboek met 72 liederen en muzieknotaties dat in 1621 in Amsterdam verscheen en talloze keren werd herdrukt.

Meer achtergronden over Starter en de Friesche Lusthof vind je hier. Bij de Nederlandse Liederenbank vind je een titeloverzicht. Hier vind je een PDF van de originele uitgave uit 1627 en 1634 (in mensuraalnotatie, i.e. een oud, maatstreeploos, notenbeeld) en hier en hier vind je een PDF van een uitgave uit 1864 in modern notenschrift. In picarta kun je lezen waar zich originelen bevinden.

Zoals je in het titeloverzicht op de Liederenbank kunt zien, maakte Starter gretig gebruik van Engelse melodieën - daar kwam hij oorsponkelijk dan ook vandaan.


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~