Nieuwe Hollandsche Schouwburg: fragmenten 7 & 8 (1765)

Een tijdje geleden dook er een kleine maar mysterieuze verzameling gedrukte 18e-eeuwse bladmuziek op, vermoedelijk fragmenten van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, een serie boekjes met speelmansmuziek die vanaf 1751 werd uitgegeven door Johannes Smit in Amsterdam. Alleen de eerste zes delen van deze reeks waren teruggevonden. Jos Koning van muziekgroep Twee Violen en een Bas schreef er een uitgebreid werk over en wijdde er cd's aan.

La Cuisse (ca. 1762) Le répertoire des bals: La Griel

Een nauwkeurige vergelijking met ander materiaal uit die tijd verschaft meer duidelijkheid. De gevonden partituren kunnen eigenlijk niet anders zijn dan latere deeltjes van de NHS. Een voorlopig overzicht van de bewijzen is te vinden in de digitale uitgave die we hebben gemaakt en waarvoor Ad Kwakernaat de transcriptie voor zijn rekenening nam. Een leuk detail is dat we aan de hand van het karakteristieke 'handschrift' zelfs de vermoedelijke graveur hebben weten te achterhalen van zowel de fragmenten als eerdere deeltjes van de NHS. Dit was Pieter Mol, een graveur die in de tweede helft van de 18e eeuw voor diverse Amsterdamse uitgevers muziek en landkaarten bewerkte. Een meer gedetailleerde bewijsvoering komt later aan bod; we bieden je nu alvast de gevonden deunen aan. Met dank aan Kautilya en Jac F. voor hun hulp bij het traceren van het materiaal.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (6 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(35 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Website van Jos Koning.

- Eerste zes delen van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (transcripties etc.).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Recueil manuscrit de danses (1850-1900)

Een kort bericht voor tussendoor. De website Mémoire du folk en Nord Pas de Calais presenteert een aardig Franstalig handschrift van rond 1850-1900 van Alphonse Nevet en Victor Cormont. Het bevat 142 dansen, waaronder veel quadrilles (42), walsen (24), polka's (22), scottiches (16) en mazurka's (13). Meer informatie vind je hier:
Recueil manuscrit de danses.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Musicq Boek 1740 - nogmaals

Het Musicq boek, begonnen den 8sten october anno 1740, een van de belangrijkste speelmanshandschriften uit de 18e eeuw, kwam in de Lusthof al eerder ter sprake. Inmiddels is een volledige transcriptie van dit handschrift op internet verschenen: een goede reden om het nog een keer in het zonnetje te zetten. De transcriptie werd gemaakt door Frederik Advocaat, die er ook zijn Master thesis over schreef.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
- Transcriptie en thesis door Frederik Advokaat (2012)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Lambert - Wegwyzer der contra danssen (1723)

Uit 1723 stamt Een rechte en gemakkelyke wegwyzer der contra danssen, Verrykt met de muzyk, etc van Gillis Lambert, ofwel Un veritable et facile guide des contre dances. Dit bescheiden dansbundeltje, voor Nederland vrij uniek omdat ook de dansbewegingen er (in woorden) in beschreven staan, werd gedrukt in Haarlem, bij wed. H. van Hulkenroy en A. van Hulkenroy.

Met hartelijke dank aan Jac F voor de geboden hulp en ondersteuning!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden
- Het origineel ligt bij de British Library.
- Transcriptie in abc
Koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Muzijkstukken van JP Beukema (ca 1850)

Augustus 2020: nieuwe link naar transcriptie in abc-notatie

Traditionele Groningse dansmuziek, rond 1850 opgetekend door Jacob Pieter Beukema. Tegenwoordig veel gespeeld dankzij de inspanningen van de Groningse folkgroep Törf, die een aantal nummers op cd zette. Bij deze cd gaf Törf een speelboek uit, compleet met akkoordbegeleiding, een levensloopbeschouwing van schoolonderwijzer Beukema, en een afdruk van het originele manuscript. In het handschrift staan onder andere tien walsen, negen exosen, vier angloises en twee conterdansen. Het origineel bevindt zich in het Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum.

Aangezien het deunenboek is uitverkocht, heeft Flip Rodenburg van Törf zijn transcripties van het handschrift voor digitale verspreiding beschikbaar gesteld - waarvoor, namens folkmuziekminnend Nederland, de hartelijke dank van de Vrolijke Plug!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in MS word.
- Transcriptie in PDF.

- Website van folkgroep Törf.
- Het oorspronkelijke manuscript ligt bij Openluchtmuseum Het Hoogeland.
Nieuwe link (aug 2020)
- Transcriptie in abc-notatie bij archive.org. Klik daar op 'Show all'; je hebt alleen het bestand nodig dat eindigt op '.abc'.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Musicq boek 1740

En wéér een handschrift - bij veel connaisseurs even bekend als mysterieus - dat u via de liederenbank zomaar op een presenteerblaadje wordt aangeboden: het anonieme 'Musicq boek, begonnen den 8sten october anno 1740'!

En dat terwijl het Musicq Boek een nogal slordig handschrift is. De interpretatie ervan schijnt de bewerkers - waaronder Jos Koning van Twee Violen en een Bas - aardig wat hoofdbrekens te hebben bezorgd (zoals uit het voorbeeld verderop mag blijken). Dit handschrift uit de voormalige Toonkunstbibliotheek (212 D 21) bevindt zich nu in de de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam maar is daar nog niet zoekbaar in de online catalogus.

Gerrit Grasdorp (werkzaam 1674–1716): Vrolijk gezelschap voor een herberg
Afkomstig van de RKD

Het Musicq boek 1740 omvat 195 melodieën, met repertoire in dezelfde hoek als de Hollantsche boerenlieties, de Hollantse Schouburgh en de Nieuwe Hollandsche Schouwburg, en vormt een interessante aanvulling daarop. Het bevat karakteristiek speelmansrepertoire uit de tweede helft van de 18e eeuw: veel menuetten, marsen en melodieën met titels als Paspe de Spanje, Duijtse Dans, Den Dolleman, De Slingerkoord, Ammarantie Ammereus, Zeeuse Mosselen, Adiu dan weereldt, etc.

Ook staat er een melodie in, De uijtreghtse vrede (waarvan overigens diverse varianten de ronde doen), die bij de groots geplande vieringen rondom de Vrede van Utrecht in 2013 wel eens goed van pas zou kunnen komen!

Musicq boek 1740: De uijtreghtse vrede (transcriptie liederenbank).



~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Hs. Musicq boek 1740 bij de liederenbank, met titeloverzicht en transcripties.

- Hs. Musicq boek 1740 bij het UvA

- Achtergronden: Marie Veldhuyzen (1967) 'Eine Amsterdamer Melodien-Handschrift aus dem 18. Jahrhundert', in: Ludwig Finscher und Christoph-Hellmut Mahling (eds.), Festschrift für Walter Wiora zum 30. Dezember 1966. Kassel 1967, 357-361.

- Achtergronden & transcriptie: Master thesis (2012, pdf) van Frederik Advokaat, die tevens voor de Liederenbank de melodieën transcribeerde.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Nicolaas Wimmel (1779)

De samensteller van dit handschrift, Nicolaas Wimmel, schreef het jaartal 1779 op de voorpagina. Het handschrift is geschreven voor viool of een ander melodie-instrument (zoals hobo of fluit) en bevat 46 stukken.

Het voorbedrukte muziekpapier komt van boekhandel A. Olofsen uit Amsterdam. Kwam Nicolaas Wimmel daar vandaan? Dat is niet onmogelijk: in de Amsterdamse doop- en begraafregisters komen minstens twee Nicolaas Wimmels voor, mogelijk oom en neef, die in aanmerking komen. De jongste van die twee werd in 1759 in de Nieuwe Kerk gedoopt en was dus ongeveer twintig in het jaar dat het handschrift werd begonnen.

Bladzijde uit het handschrift van Nicolaas Wimmel (origineel bij het NMI)


Het handschrift bevat een elftal marsen, al dan niet voorzien van een meer specifieke titel. Verder staan er melodieën in met namen als Leijsi Slip, De Mardelot, De Nieuwe Plug, De Schoonheijd van mijn Siels Vrindin, Conterdans, Fiere Pinksterblom, Gavotte van Hendel, Savoiarse Meyssie, De Smouse Mars, etc. Het repertoire is verwant aan grote 18e-eeuwse uitgaven als de Hollandse Boerenliedjes, de Hollantsche Schouburgh en de Nieuwe Hollandsche Schouwburg.

I.L. la Fargue van Nieuwland: Man met dwarsfluit aan het hof van Prins Willem V (1780)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

In het kader van een omvangrijk digitaliseringsproject, 'Speelmuziek' getiteld, publiceert het Meertens Instituut op internet (in de Nederlandse Liederenbank) talrijke oude muziekbronnen die voorheen nauwelijks toegankelijk waren. Zodoende zijn van het handschrift Wimmel transcripties te vinden in de liederenbank.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel (HsDHNMI 4 G 79) bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan bij het NMI: Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

- De achternaam Wimmel in het doopregister en begraafregister in de stadsarchieven van Amsterdam.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Bundel met boerenliedjes' (ca. 1770)

Het anonieme handschrift met de werktitel Bundel met boerenliedjes stamt uit ongeveer 1770 en bevat 69 melodieën. Het bevindt zich bij de Koninklijke Bibliotheek (KB: 133-K-27). Er staan diverse menuetten in, een aantal marsen, allegro's en andantes, en speelse liedtitels als Het Gekroonde Wyn vat, Portegese Bruiloft, Waarom slaat gij mij, T Schoenlapperke, De Jagt op Jonge Juffers, etc.

Melchior Brassauw: Man met een draailier in 17e-eeuws kostuum (ca. 1750)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

De Bundel met boerenliedjes werd door het Meertens Instituut getranscribeerd en in de Liederenbank opgenomen, waar je een en ander kunt doorzoeken en downloaden.

Uit de Bundel met boerenliedjes: 'O! Jammer & Elent' (transcriptie liederenbank)



~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Gegevens over het originele handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag KB: 133 K 27).

- Handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Speelmansboek MSo 13' (1750-1770)

Opnieuw een 18e-eeuws muziekhandschrifje waarvan de titel voor verwarring kan zorgen. Dit Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen" (zoals het in de Liederenbank wordt genoemd) bevat 38 melodieën. In de digitale collectie van de Universiteit van Utrecht staat het te boek als '28 [sic] eenstemmige melodieën' en wordt het jaartal 1780 vermeld. Wat bij beide databanken zo ongeveer hetzelfde is (al heeft Utrecht inmiddels ook hier iets veranderd), is de signatuur: LBMUZ:Rar Mso 13. Niet erg poëtisch? Toch houdt de Vrolijke Plug het er maar even bij.

Cornelis Dusart (1660-1704) Een vioolspelende man

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Maar laat je door deze naamsverwarring niet afschrikken. De vraag is natuurlijk of er interessante muziek in staat. Mso 13 bestaat uit drie delen. Het eerste del bevat eenstemmige liedmelodieën (voor viool, fluit of hobo), genummerd 22-49 (het voorafgaande gedeelte is kennelijk verdwenen). Het tweede deel bevat twee- en eenstemmig stukjes, sommige met tekst. Het derde deel bevat 'psalmlopen' en transposities van de melodie van 'De koopman van Smirna'. Veel melodieën zijn ook van andere bronnen bekend (denk bijvoorbeeld aan de Hollandsche Boerenliedjes en aan de Hollantsche Schouburgh), maar een aantal komt kennelijk nergens anders voor.

Voorbeeld uit het handschrift MSo 13 (origineel bij de Universiteit Utrecht):


Net als veel van dergelijke handschriften bevond ook Mso 13 zich op een weliswaar veilige maar ook voor de buitenstaander nogal onbereikbare plek. Gelukkig spant de Universiteit van Utrecht zich in om een aantal van deze zeldzame bronnen digitaal beschikbaar te stellen, een aanbevelenswaardig initiatief! Het Meertens Instituut deed daar nog een schepje bovenop en maakte er een digitale transcriptie van, die in de Liederenbank werd opgenomen: daar is alles doorzoekbaar en te downloaden.

Transcriptie uit het handschrift MSo 13 door de liederenbank:


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Handschrift [Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen"] (1750-1770) bij de Nederlandse liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Scan van het handschrift [28 eenstemmige melodieën] (ca. 1780) (LBMUZ:Rar Mso 13) (nieuwe signatuur: UB Utrecht Hs. 20 A 2) bij de Universiteit Utrecht. Sinds kort kun je deze en andere bronnen bij de UU als pdf in één keer downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor gitaar' (ca. 1850?)

Dit anonieme 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51) stamt mogelijk uit halverwege de 19e eeuw - ongeveer dezelfde tijd als 'Beukema'. De muziek is genoteerd voor gitaar. Het handschrift bevat 26 melodieën, vooral dansen zoals walsen, ländler, ecossaisen en galoppen.

Hs. 'Dansen voor gitaar': Wals.

Benjamin Prins: Een lied (1899)
Afkomstig van de RKD, nr. 116593.

Het Gitaarboekje is afkomstig uit de collectie van dr. Chr. Vlam en wordt nu bewaard bij het Nederlands Muziek Instituut. Op de website van het NMI is een scan beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Google Drive: Lusthof der Muziek De transcriptie van het Gitaarboekje is gemaakt door Ad Kwakernaat.

- Transcriptie in PDF (met inhoud etc., om uit te printen).
- abc-code.
- musicXML-formaat.

- Scan van het originele handschrift bij het Nederlands Muziek Instituut: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51).

- Gegevens hs. Dansen voor gitaar bij het NMI
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Dans-boekje van H.C. Kooij (rond 1900?)

Het dansboekje van H.C. Kooij (NMI 4 N 52), mogelijk van rond 1900, bevat een verzameling van 60 dansmelodieën zoals walsen, quadrilles, schotsen, galops etc. Er staan ook enkele operamelodieën in. Waar Kooij vandaan kwam is niet bekend. Het handschrift behoort tot de collectie Vlam. Na Chr. Vlams dood kwam deze collectie bij het Nederlands Muziek Instituut terecht.

Willy Sluiter: Kermis in Volendam (1913)
Afkomstig van de RKD, nr. 205799.

Het handschrift is geschreven voor viool, maar veel melodieën zijn ook geschikt om op andere melodie-instrumenten zoals (dwars-)fluit en hobo te spelen.

Hs. Kooy: Zampa Wals.

Dit handschrift werd door het NMI gescand.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie van het hs. Kooij door Ad Kwakernaat (2012).

- Gegevens hs. Kooij bij het NMI.

- Online scan van het originele handschrift bij het NMI: Dansboekje van H.C. Kooij (NMI-4N52)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Bolhuis I NMI-21K17 (1730-1778)

Het handschrift Van Bolhuis-I (NMI 21 K 17) is het oudste van drie handschriften van de familie Van Bolhuis (hier lees je meer over de andere handschriften). Het werd begonnen door M. van Bolhuis (1730) en was later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778). Er staan 279 melodieen in.

Michiel van Bolhuis en zijn echtgenote, ca 1738.

Michiel van Bolhuis (1713-1764) was een welgesteld advocaat in Groningen. Zijn zoon Jan was rechter in dezelfde stad. Uit de inventaris van een veiling blijkt, dat Michiel van Bolhuis een grote verzameling muziekinstrumenten en gedrukte en handgeschreven muziekboeken bezat.

Hs. Van Bolhuis-I: Springdans.

In deze 'verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool' staan menuetten, marsen, bourées, gigues, contredansen en melodieën met titels als Cataljon, Repeltje, Amable van Cöhr, Springdans, Wilhelmus Van Nassouwen, O Jammer en Elende, etc.

De facsimile van dit handschrift is te vinden op de site van het NMI.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-1 zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 18 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 250 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 1 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 2 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-I bij het Nederlands Muziek Instituut

- Scan bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-1 (NMI-21K17)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Van Bolhuis-II (NMI-21K16) (1738-1773)

De Groningse familie Van Bolhuis heeft maar liefst drie handschriften nagelaten. In alledrie staat M. van Bolhuis als eerste eigenaar vermeld; daarna werden ze doorgegeven aan (en mogelijk aangevuld door) volgende generaties Van Bolhuis. In de handschriften staan zodoende verschillende jaartallen.

Afb.: Elegant gezelschap achter een balustrade (c. 1730)


Geordend op basis van het oudste vermelde jaartal zijn dat:

1) 'Van Bolhuis-I' - NMI 21 K 17: M. van Bolhuis (1730), later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778) (initialen 'A.E.' en niet 'A.F.'). Bevat 279 melodieën.

2) 'Van Bolhuis-II' - NMI 21 K 16: M. van Bolhuis (1738), later in bezit van Jan van Bolhuis (1773), Verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool. Bevat 277 melodieën.

3) 'Van Bolhuis-III' - Groninger Archieven: (Het 'Recueil de plusieurs pieces de musique'): M. de Bolhuis (1739) later in bezit van Iean de Bolhuis (1773). Bevat xxx melodieën.

Dit blogbericht gaat over het tweede handschrift: Van Bolhuis 1738, NMI 21 K 16. Dit handschrift maakt onderdeel uit van de collectie Vlam en werd door het Nederlands Muziek Instituut (NMI) gedigitaliseerd.

Hs. Van Bolhuis-II: Polonoise.


Het tweede handschrift is een verzameling van dansen en marsen. Het bevat vooral veel menuetten, en tevens polonoises, bourées, marsen, gigues en melodieën met titels die we ook in de grote Amsterdamse series (ONHBC, HS en NHS) tegenkomen. Er staan titels in als Dans op de koorde met schaatzen; De Graven van Hollant; De groene boer; Groninger dans; Boeren dans met klompen; Olde Wijven; Versche mosseltjes; et cetera.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-II zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF-transcriptie (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 17 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 210 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 9 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 3 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-II bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan van het handschrift bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-2 (NMI-21K16)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. '758 volksmelodieën' (18e eeuw)

Nogal wat handschriften hebben in de loop van de tijd een titel meegekregen die de lading niet dekt; zo ook het 18e-eeuwse 'Handschrift 758 volksmelodieën of danswijzen'. In werkelijkheid gaat het om muziek die nauw verweven is met het repertoire van de Amsterdamse Schouwburg.

Twee violen en een bas spelen "De Brandblusser, d'Oude Sige", die in zowel NHS als 758-VM voorkomen.


'758 Volksmelodieën' is een heel bijzonder geval. De helft van het manuscript bestaat uit al dan niet letterlijke kopieën van melodieën die ook in de Nieuwe Hollandsche Schouwburgh (NHS) staan - op een paar na staat de hele NHS erin. Het interessantst zijn de ruim 350 melodieën in de trant van de NHS die echter niet in die uitgave te vinden zijn, waartussen diverse onbekende pareltjes. De overige 58 melodieën, aan het eind van het manuscript en in een andere hand geschreven, zijn grotendeels afkomstig uit de Franse Opera comique: klasiek, schouwburg-gerelateerd repertoire van kort voor en na de verwoestende schouwburgbrand in 1772.

Rond 1725, mogelijk geschilderd door Hendrik Jacob Hoet (1700-1749): Dansende mensen in een herberg, begeleid door een viool en een klepper (rechts).

Afbeelding afkomstig van de RKD.

Musicoloog en violist Jos Koning (van muziekgroep Twee violen en een bas) heeft de verwantschap tussen de NHS en 758-VM nauwgezet onderzocht; hij schrijft hierover in zijn boek De Nieuwe Hollandsche Schouwburg 1751-1771, het einde van een tijdperk in de Amsterdamse muziek. Dat ook de unica in het handschrift iets met de Amsterdamse schouwburg te maken hebben is wel duidelijk. Een toepasselijker titel zou dus het 'Handschrift 758 schouwburgmelodieën' zijn. Echter, het is nog onduidelijk hoe het handschrift precies is ontstaan en hoe het ten opzichte van de NHS gesitueerd moet worden; de Vrolijke Plug heeft hierover wel wilde ideeën, maar dit is niet het moment en de plek om die uit de doeken te doen.

Het handschrift maakte vroeger deel uit van de zogenaamde Toonkunstcollectie en bevindt zich nu in de Bijzonder Collectie van de Universiteit van Amsterdam (maar is daar nog niet in de catalogus ingevoerd).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:
- In de Liederenbank vind je een titeloverzicht van de (meeste) melodieën in het handschrift 758 volksmelodieën.

- Het boek De Nieuwe Hollandsche Schouwburg 1751-1771: het einde van een tijdperk in de Amsterdamse muziek van Jos Koning.

NIEUW!!
- Transcriptie in abc Google Drive: Lusthof der Muziek.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Vier boekjes (1884-1890) van speelman Jan Klok

Speel- en timmerman Jan Klok (1866-1947) liet maar liefst vier handgeschreven muziekboekjes voor viool na uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Klok woonde in Axwijk/Middelie (bij Purmerend). (De Vrolijke Plug vermoedt dat de ingeburgerde aanduiding van de 'Andijker speelman Jan Klok' op een vergissing berust.) De boekjes bevatten respectievelijk 57, 26, 50 en 99 melodieën, met repertoire dat deels naar salonmuziek neigt.


Het duet, (privécollectie)
(Niet bepaald een timmerman, de violist op dit schilderij van Cornelis Buys uit 1836, maar na 1800 zijn schilderijen van 'volkse' muziekactiviteiten zeer dun gezaaid.)

In de boekjes van Klok staan titels als (deel 1) De koning leev!, Vlaggelied, Cotillon wals, Wien Neerlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Dubbelde Duitsche polka, La marseillaise, Fransch oproerlied, Boerenrondte; (deel 2) Blauwe Donau wals, Meisje moet je niet opstaan, Wals, Duitsche polka (4x), De lepel, O lieve Margaretha, Na het bal, Tin-A-Ling-Ting-Tay, Pietje Puk, Revanche!; (deel 3) Wien Neêrlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Io vivat, De nieuwe haring, Betrachting van Louw den Timmerman of Grietjes verzuchting, De verliefde schipper, De Waalsche kaaskooper, Het ijsvermaak, Het lied van Chassé; (deel 4) Schotse wals, Duitsche polka (6x), Een lied voor noord en zuid, Eén taal-eén volk, Het bloempje der dalen, Beekje in het woud, Trui de eierenvrouw, Schwaben lied, Eiffel toren wals en Popje lief.

Polka Mazurka uit het eerste deeltje van het handschrift van Jan Klok.


Deel drie is overigens een letterlijke kopie van Jb. Kwast (1864, 1900) Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen (zie noten).

De boekjes waren in het bezit van verzamelaar en amateurmusicoloog Chr. Vlam. Ze kwamen na diens dood in bezit van het Nederlands Muziek Instituut. In een digitaliseringsproject van het NMI en MI werden de handschriften niet alleen gescand, maar werden alle melodieën bovendien naar digitaal notenschrift overgezet ('getranscribeerd'). Zo werden ze in de Nederlandse Liederenbank opgenomen. Zodoende is de muziek nu doorzoekbaar geworden en kun binnenkort je alle melodieën beluisteren en in verschillende digitale formaten downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Gegevens handschrift Jan Klok bij het NMI: 4 delen.

- Scan bij het NMI: Handschrift Jan Klok (4 delen)

- Handschrift Jan Klok bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut): 4 delen, met titeloverzicht en transcripties.

- Kwast, Jb. (1900 (1864))Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen. Transcripties bij de Liederenbank en scans bij het Geheugen van Nederland.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Dansmuziek van speelman Frederik Speets (1853-1923)

De Lambertschager speelman Frederik Speets (1853-1923) hield een handschrift bij met dansmuziek. Het origineel is al tijden zoek, maar gelukkig bezit het Meertens Instituut een fotokopie - en die mocht de Vrolijke Plug gebruiken.

Mazurka uit het handschrift van Speets (rond 1900)

Frederik Speets werd, aldus de brief die het handschrift vergezelt, 'geboren in Abbekerk in Café "Het bonte paard"'. Hij was huisschilder van beroep en was daarnaast ruim vijftig jaar lang organist in de kerken van Abbekerk en Lambertschaag (in de kop van Noord-Holland). Helaas vertelt de begeleidende brief niet welk instrument Speets op dansavonden speelde.

Het handschrift bevat vooral walsen, mazurka's, polka's en schotsen. De oorsprong van de verschillende melodieën is nog niet onderzocht; identificaties in reactie op deze publicatie zijn welkom!

Harmonicaspeler en vrouw met triangel in een danshuis aan de Zeedijk door I.L. Israëls (1892)


Samen met het handschrift van Andries Kiers en dat van Jan Klok (1864-1947, binnenkort online beschikbaar) geeft Speets' verzameling een beeld van de dansmuziek aan het eind van de negentiende eeuw, kort voordat de radio het laatste restje muzikaal isolement van afgelegen leefgemeenschappen definitief zou doorbreken.

Erik Henningsen (Denemarken): Jonge mensen die op een zomeravond naar een accordeonist luisteren (1897)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- PDF van originele handschrift: hs. Speets (8,5 Mb; klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als'), met dank aan het Meertens Instituut voor het beschikbaar stellen van de fotokopie van dit manuscript.

- Gegevens in de Liederenbank.

NIEUW!
Hierbij een transcriptie van het handschrift van Frederik Speets in verschillende formats, met hartelijke dank aan Michel van der Meiren!
- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in MS word.
- Transcriptie in PDF.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Bert Aalbers - Paard van Marken (2007)

Bert Aalbers († 2007) was een sleutelfiguur in de Nederlandse folkrevival van de jaren zestig en zeventig. Hij speelde in diverse bands, zoals Crackerhash, Windkracht Acht en de Foo Foo Band.

Daarnaast (en daarvoor!) componeerde hij honderden deunen, met vooral Schotse, Franse en Nederlandse invloeden, zoals 'Trawler' - hier gespeeld door Peer van der Burgh op de concertina van Aalbers:


In Paard van Marken - dansdeuntjes en andere melodieën 1975 - 2005 staat een selectie van bijna 250 van zijn composities: hornpipes, jigs, reels, polka's, walsen, schleiffers, musettes en enkele slow airs. Het boek werd kort voor Aalbers' dood voltooid.

Trawler (met dank aan Pan records)
De meeste nummers die op de gelijknamige cd staan, zijn in het boek terug te vinden. Boek en cd zijn per e-mail te bestellen bij Pan records.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Op de website van Peter Koene vind je een hartverwarmend artikel over het muzikale werk en leven van Bert Aalbers.

Fragmenten van de cd Paard van Marken zijn te beluisteren bij Muziekweb.

Een cd van Crackerhash kun je beluisteren bij Fonos.nl.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Tromp & Korf, Op goede voet (1991)

Waterpas (comp. F. Tromp)(30 sec)

(Uitvoering: Vitriool, details onderaan de pagina)

Vanuit Amerika kreeg de Vrolijke Plug een verzoek om 19e- en 20e-eeuws Nederlands dansrepertoire. In antwoord daarop mag het pionierswerk van volksdansspecialiste Elsche Korf en terkharmonicaspeler Frans Tromp niet ontbreken - en laat nu juist de bladmuziek daarvan, ook al zijn sommige nummers zo recent dat er technisch gezien nog copyright op zal zitten, door de auteurs digitaal beschikbaar te zijn gesteld! 

Op goede voet bevat bladmuziek en dansbeschrijvingen van oude en nieuwe deunen (die laatste voornamelijk van de hand van Frans Tromp, maar er staat ook een melodie tussen uit de jonge jaren van Carel 'de-tranen-van-Maxima' Kraayenhof...). 

Volksdans niet elegant? Kom nou! Stijlvolle dansers uit Leeuwarden, ansicht, 1922.

(bron: Inoudeansichten.nl)

Gruuthuse-handschrift (ca. 1400)

Het volkse liedje ‘Het soude een scamel mersenier’ door het Paul Rans ensemble:

(Op de site van de KB Nederland)

Het Gruuthuse-handschrift, dat tussen ongeveer 1395 en 1408 in Brugge is ontstaan, bevat de oudste verzameling liederen compleet met muziek die in het Nederlands is overgeleverd. Bovendien is het ook nog een van de grootste: pas 150 (!) jaar later verschijnt er een (gedrukte) bundel van vergelijkbare omvang. Het Gruuthuse-handschrift bestaat uit drie delen: een met gebeden, een met liederen en een met gedichten. In het gedeelte met de 147 liederen (‘het liedboek’) staan onder andere het beroemde Egidiuslied en het Kerelslied. Er staan veel wereldse liefdesliederen in. De muzieknotatie in het Gruuthuse-handschrift is echter nogal ongebruikelijk, en lastig te interpreteren.

Fragment van blz. 12 uit het Gruuthuse-handschrift, met de melodie in streepjesnotatie.


Er zijn verschillende pogingen gedaan om de tekst op de melodie te passen en diverse zangers en muzikanten hebben dankbaar van dit unieke manuscript gebruik gemaakt, zoals
Fala Música: Lied II.42 (rondeel): So wie bi nachte gherne vliecht

(Deze en meer opnamen bij de KB.)

Het handschrift sprak ook vroeger al zeer tot de verbeelding, getuige deze eind-19e-eeuwse persiflage op het Kerelslied (melodie van Florimond van Duyse, tekst Julius De Geyter), gezongen door RUM.

Handschrift van de gebroeders Balmer (1801)

Update aug 2020: Nieuwe link naar transcriptie in abc-notatie

Het handschrift van Carel Balmer (1791-1835) en Willem Balmer (1788-1871), 'violisten uit de tijd van Napoleon', bevat 48 melodieën. Er staan vooral eenstemmig genoteerde dansmelodieën in, zoals contredansen, cadrilles, menuetten, marsen en sleiffers. Het is een vrij kleine verzameling, maar ze bevat wel een aantal stukken die in geen enkele andere verzameling voorkomen.

Scans van het origineel zijn niet op internet beschikbaar; wel zijn er maar liefst twee moderne uitgaven, een bij MW-kwadraat en een bij de SVN. De uitgave van de SVN (een van vier door de SVN uitgegeven handschriften) bevat een inleiding met een beschrijving van het manuscript, de auteurs, de muzieksituatie van rond 1800, speeladviezen, en scans van een aantal bladzijden uit het originele handschrift. (De uitgave van MW-kwadraat heeft de Vrolijke Plug niet onder ogen gehad; een pré bij die uitgave zal voor sommigen zijn dat er een digitale facsimile van het complete manuscript bij zit.) In beide uitgaven heeft de muziek een zorgvuldige redactie ondergaan, want het origineel is niet bepaald foutloos. Het handschrift zelf bevindt naar verluidt zich sinds kort in collectie van de Universiteit van Amsterdam.

En hiermee hebben de vier momenteel bekendste handschriften binnen de folkwereld - Hanekuijk, Kiers, Visser en Balmer, alle uitgegeven door de SVN - hun welverdiende plekje in de Lusthof gekregen en opent de Vrolijke Plug de jacht op beter verscholen materiaal.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Handschrift van de gebroeders Balmer (1801).
- Met moderne muzieknotatie, 48 melodieën.
- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- Origineel: Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA). Welingelichte bronnen melden dat het handschrift van Balmer zich inmiddels in de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UvA/UBA) bevindt. Het staat nog niet in de catalogus maar is wel op afspraak in te zien bij de afdeling Bijzondere Collecties.
- Melodienotatie in een computertaal: enkele melodieen in pdf bij 'De Manuscripten'.
- Melodienotatie in een computertaal: Baviaen van Schurhoff (aantal melodieën, in Myriad).
- Papieren uitgave: Muziekboek van Carel en Willem Balmer, violisten uit de tijd van Napoleon, 1801, Jos Koning (red. en aant.), Stichting Volksmuziek Nederland (2006) (modern notenschrift/bewerking) ISBN: 90-74434-05-3 (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Papieren uitgave: Balmer: een muziekmanuscript, Jac Fuchs en Magda Wensing (ed.). Inclusief een cd met pdf van het originele handschrift. Uitgeverij MW2 Doorwerth, 2006. (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Achtergronden: Folkforum
- Achtergronden: De Manuscripten
- Geluidsopnamen: cd De Manuscripten; Twee violen en een bas, cd Twee eeuwen Hollandse Dansmuziek, Syncoop CD 198.

NIEUW aug 2020:
- Complete transcriptie in abc bij archive.org.
- Transcriptie in musicXML.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~