Handschrift Ferwerda (1734)

Het 'Handschrift Ferwerda',

‘Aangelegd de 6 juli 1734
Voor de Fluit
bij P.J. Ferwerda in Harlingen’

bevindt zich in de Bijzondere Collecties van de Universiteit Utrecht. Het bevat hoofdzakelijk menuetten, overgenomen uit een driedelige uitgave van Gerhard Fredrik Witvogel uit 1732-33, getiteld Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises. In het handschift is de muziek voor fluit getransponeerd.

Behalve dat P.J. Ferwerda in Harlingen woonde, komen we weinig van hem te weten. De naam Ferwerda was in de achttiende eeuw in Friesland te algemeen om de persoon achter het handschrift met enige zekerheid te kunnen identificeren.

G.F. Witvogel, die in dit verband misschien ook van meer belang is, leefde van ca. 1696 tot 1746. Hij was afkomstig uit Varel in Duitsland en werd begraven in Aken. Een belangrijk deel van zijn leven woonde hij echter in Amsterdam, waar hij organist was aan de Lutherse Nieuwe Kerk en in 1731 een muziekuitgeverij begon. Bij zijn overlijden omvatte zijn catalogus maar liefst 93 uitgaven, met werken van bekende buitenlandse componisten zoals Händel, Vivaldi, Quantz en Scarlatti, en van Nederlanders, waaronder De Fesch, Groneman, Klein en Nozeman. Overigens staan in de Trois Recueils hoofdzakelijk anonieme stukken.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat.

Noten en bronnen

1) Annotatie: UB Utrecht Hs. 20 A 7 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Mso 5).
2) G.F. Witvogel, 1732-1733: Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises pour servir au clavecin avec la basse continue en partiture, et pour servir au violon, au flûte traversière, et à d'autres instruments. Composées par differents auteurs, Amsterdam.
Premier Recueil: Menuet in D met 4 variaties door F. Geminiani, en anonieme stukken: 15 menuetten, 4 marsen en 3 polonoises.
Second Recueil: 26 anonieme stukken: 20 menuetten, 2 marsen, 4 polonoises.
Troisième Recueil: 54 anonieme menuetten.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Muzikale bestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (2 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3 (20 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in word-doc (4 Mb)

- Scans van het origineel hier of hier.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Handschrift Gresse (ca 1680)

Het ‘Handschrift Gresse’ stamt van rond 1680 en bevat bewerkingen voor klavierinstrument op voorgedrukt zeslijnig muziekpapier. Het is geschreven in verschillende handen. De naam die meerdere malen in het handschrift voorkomt, is die van ene Jb. Gresse. Musicoloog Alan Curtis, die er niet in slaagde de familienaam Gresse in de archieven te achterhalen, opperde in 1961 in dit verband de voornaam Jacob, wat we maar als een slippertje zullen beschouwen van iemand die verder zeer gedegen te werk ging. Deze voornaam lijkt aan de fantasie te zijn ontsproten; er zijn geen aanwijzingen dat er een Jacob Gresse heeft geleefd. Toch is de voornaam blijven plakken, bijvoorbeeld in de catalogus van de Universiteit Utrecht.

Prelude, uitgevoerd door Ernst Stolz

J.B. den Hertog wist in zijn proefschrift uit 2009 meer helderheid te verschaffen. De Gresses bleken afkomstig uit Groenlo in de Achterhoek, waar verschillende generaties organist waren in de St. Calixtuskerk; in de eerste helft van de zeventiende eeuw, tot 1665, was dat ene Joachim of Jan Beerndt Gresse. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Jan. Een van zijn andere zonen, Frans of Franciscus, probeerde tevergeefs in Amsterdam een aanstelling als organist te bemachtigen. Den Hertog veronderstelt dat het boekje van een leerling van één van de Gresses is geweest, aangezien slechts bij enkele composities de naam Gresse wordt vermeld. Ook de korte muziektheoretische inleiding op de eerste pagina van het handschrift duidt op een lesboekje. Of was j.b. Gresse toch bovengenoemde Jan Beerndt...?

De transcriptie werd verzorgd door niemand minder dan onze trouwe transcribent Ad Kwakernaat.

Noten
1) Alan Curtis (red.), 1961. Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw, Monumenta Musica Neerlandica, vol. 3. Amsterdam: Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis.
2) J.B. den Hartog, 2009. Anthoni van Noordt en zijn Tabulatuurboeck (proefschrift, Leiden Universiteit)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bladmuziek en geluidsbestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. Ze zijn nu in de meeste gevallen beschikbaar in de volgende map (ruwweg chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

* Transcriptie in PDF (4 Mb)
* Transcriptie in Word-doc (18 Mb)
* Transcriptie in MusicXML (< 1 Mb)
* Transcriptie in MYR (< 1 Mb)
* Transcriptie in Mp3 (24 Mb)

* Originele handschrift: [Handschrift Gresse], UB Utrecht Hs. 20 A 5 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Msq 1).

Scans van het origineel: http://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002311174&type=2
of
http://aleph.library.uu.nl/F/?func=direct&doc_library=UBU01&doc_number=2311174

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

‘Handschrift Camphuysen’ (na 1652)

In het zogenaamde ‘Handschrift Camphuysen’ staan hoofdzakelijk eenvoudige zettingen voor klavierinstrument, veelal gebaseerd op psalmen, maar enkele ook op wereldlijke melodieën.

Anders dan de titel doet vermoeden is de auteur van het handschrift onbekend; de Amerikaanse musicoloog Alan Curtis gaf het deze naam om aan te geven dat het repertoire grote verwantschap vertoont met het liedboek Stichtelycke Rymen van de remonstrantse predikant en dichter D.R. Camphuysen (1586-1627). Curtis publiceerde in 1961 een uitgave van muziek uit een viertal klavierhandschriften, Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw, met daarin ook een kleine selectie uit dit handschrift.


D.R. Camphuysen: niet de auteur, wel de inspratiebron. Bron: Protestantse portretten van Museum Catharijneconvent Utrecht en Vrije Universiteit Amsterdam (GvN).

De uitermate populaire Stichtelyke Rymen van Camphuysen werden tussen 1624 en 1759 meer dan vijftig keer heruitgegeven, waarbij met enige regelmaat muzikale vernieuwingen werden aangebracht. Zo werd er in de editie uit 1652 muziek van Joseph Butler in opgenomen, een stadsspeelman en schouwburgmuzikant in Amsterdam. Aangezien twee melodieën van Butler in het Handschrift Camphuysen zijn terug te vinden (te weten ‘Wanneer het Hert’ en ‘Hoe ongelijcken Lot’), stamt het handschrift vermoedelijk van na 1652, – en zodoende van na Camphuysens dood.

Speciale muzieknotatie
In het Handschrift Camphuysen komen twee notaties voor die tegenwoordig niet meer in gebruik zijn, te weten één dan wel twee schuine streepjes door de stok van een muzieknoot. Hoe deze notatie te interpreteren wordt uitgelegd in het voorwoord van de transcriptie (zie pdf en word-bestand hieronder). Meer informatie is te vinden in het voorwoord van Alan Curtis (1961) Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw en Alexander Siblinger (2004) Keyboard Music before 1700.

De transcriptie werd gemaakt door Ad Kwakernaat. Ad heeft ervoor gekozen deze bijzondere notaties als volgt weer te geven. De aanduiding van één schuine streep door de stok van een noot is vertaald in een lage mordent en een noot met twee schuine strepen door de stok in een dubbele hoge mordent. Er zijn echter zeker ook andere muzikale keuzes mogelijk. Zelker bij het beluisteren van de mp3-bestanden zal duidelijk zijn dat de (hedendaagse?) muzikale smaak soms andere keuzes vraagt.

Het Handschrift Camphuysen maakt deel uit van de Bijzondere Collecties van de Universiteit Utrecht.

Noten en bronnen
- Schenkeveld-van der Dussen, 2014. Receptie, tekst en muziek van Camphuysens Stichtelycke rymen. In: De zeventiende eeuw, Vol 30, No 2. http://www.de-zeventiende-eeuw.nl/index.php/dze/article/view/9934/10414
- Rudolf Rasch, 2013. Geschiedenis van de muziek in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1572-1795, hoofdstuk 10: De theaters I: Amsterdam.
http://www.let.uu.nl/~Rudolf.Rasch/personal/Republiek/Republiek10-Theaters1.pdf
- Rudi A. Rasch, 1973. Some Notes on the Camphuysen Manuscript. Tijdschrift van de Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis. Deel 23, No. 1, pp. 30-43. http://www.jstor.org/stable/938864
- Rudolf Rasch, 2013. Geschiedenis van de muziek in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1572-1795, hoofdstuk 8: De kerken I: Reformatorische richtingen. http://www.let.uu.nl/~Rudolf.Rasch/personal/Republiek/Republiek08-Kerken1.pdf
- Alexander Silbiger, 2004. Keyboard Music Before 1700. Psychology Press, blz. 45 e.v.. In te zien op Google Books,
https://books.google.nl/books?id=6bJ4H1TJ7FYC. Doorzoek de tekst bijvoorbeeld op ‘double stroke’.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bladmuziek en geluidsbestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (4 Mb)
- Transcriptie in Word-doc> (10 Mb)
- Transcriptie in musicXML (< 1 Mb)
- Transcriptie in MYR (< 1 Mb)
- Transcriptie in mp3 (41 Mb)

- Originele handschrift: [Handschrift Camphuysen], UB Utrecht Hs. 20 A 5 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Mso 2). Scans van het originele handschrift zijn online beschikbaar:
http://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=48200&type=6
of
http://aleph.library.uu.nl/F/?func=direct&doc_library=UBU01&doc_number=2311150
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Balthasar Kloeckhoff (1695)

Het muziekboekje van Balthasar Kloeckhoff is nauw verwant aan dat van zijn oudere broer Christiaan Augustus Kloeckhoff. Voor achtergrondinformatie verwijst de Vrolijke Plug daarom gemakshalve naar het bericht waarin het handschrift van Christiaan Augustus wordt gepresenteerd.


Scan van de eerste bladzijde uit het handschrift van Balthasar Kloeckhoff.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc (26 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (110 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Christiaan Augustus Kloeckhoff (ca. 1695)

Ditmaal het eerste van een tweetal nauw aan elkaar verwante muziekboekjes, eigendom van de gebroeders Kloeckhoff uit Culemborg, die als lesmateriaal dienden toen zij aan het eind van de zeventiende eeuw in Duitsland gingen studeren. Deze boekjes bevinden zich in het Gelders Archief, in de nalatenschap van de familie Bosch van Rosenthal.

Christiaan Augustus (1676 – 1746) en Balthasar Kloeckhoff (1680 – 1764) waren zonen van Balthasar Kluckhoff (1649 – 1708) en Catharina Rüllmans (overl. 1721). Kluckhoff senior was afkomstig uit Duitsland en had zich in de jaren zeventig van de zeventiende eeuw in Culemborg gevestigd. Naast bestuurlijke functies in het graafschap bekleedde hij daar een vertrouwenspositie bij gravin Louise Anna van Waldeck-Eisenberg (1653 – 1714), de toenmalige gravin van slot Culemborg.


Culemborg, Sint Andries Schans, Cuylenburg, Jan Peeters, Gaspar Bouttats, 1674

De broers groeiden dus op in een gegoed milieu. Rond hun achttiende kregen ze muziekonderricht van Henrich (Heinrich) Reinis, een beroepsmusicus en muziekdocent uit het Duitse Wesel, enkele tientallen kilometers ten oosten van Nijmegen. Waarschijnlijk studeerden de broers in die tijd rechten in Duitsland. De beide manuscripten, lesboekjes voor clavecimbel, werden vermoedelijk grotendeels door deze Henrich Reinis samengesteld. Reinis was in 1686 organist in Dortmund; in Wesel was hij dirigent van het Collegium musicum (muziekgezelschap) en werkte hij als organist en kantor (leider van een kerkkoor). De bundels bevatten een veelzijdig repertoire, variërend van statige dansen, liederen en protestantse koralen tot meer volkse populaire dansen en liedjes. De bundels dragen – niet zo verwonderlijk – een duidelijk Duitse signatuur, maar er komen ook enkele nederlandstalige en ‘pan-Europese’ stukken in voor.

Klassieke musici hebben de handschriften eerder al dankbaar doorgespit op zoek naar origineel repertoire. De Nederlandse toetsenist Dirk Luijmes ontdekte er een suite in van Johann Jacob Froberger, die zowel door hem als door de Duitse klavecinist Wolfgang Kostujak op cd werd gezet.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat. Voor het handschrift van Balthasar Kloeckhoff verwijzen we naar dit bericht hier op de Lusthof der Muziek.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (70 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Recueil manuscrit de danses (1850-1900)

Een kort bericht voor tussendoor. De website Mémoire du folk en Nord Pas de Calais presenteert een aardig Franstalig handschrift van rond 1850-1900 van Alphonse Nevet en Victor Cormont. Het bevat 142 dansen, waaronder veel quadrilles (42), walsen (24), polka's (22), scottiches (16) en mazurka's (13). Meer informatie vind je hier:
Recueil manuscrit de danses.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Speelmuziek online bij het NMI

De collectie oude speelmanshandschriften van wijlen Christiaan Vlam, hier in de Lusthof al regelmatig ter sprake gekomen, is in het bezit van het Nederlands Muziek Instituut. Het NMI heeft onlangs scans van al deze handschriften, en meer, online gezet. De collectie is toegankelijk via http://speelmuziek.nederlandsmuziekinstituut.nl/.

Enkele van de gescande bronnen kwamen al eerder in de Lusthof ter sprake (op de desbetreffende pagina's vind je een link naar de scan):
- Smit (uitg.): De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (alleen deel 1 t/m 5)
- Anoniem: handschrift 'Trompetboek' = 'Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen' (NMI-4G87)
- Anoniem: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51)
- Handschrift Bolhuis 1 (NMI-21K17)
- Handschrift Bolhuis 2 (NMI-21K16)
- Handschrift Jan Klok (4 delen)
- Dansboekje van H.C. Kooy (NMI-4N52)
- Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

Maar het loont om nog wat verder in de verzameling rond te snuffelen. Naast bovengenoemde handschriften vind je er drukken als:
- del Croebelis: Het nieuwe Hollands speel-huys (3 delen)
- Gastoldi: Balletten, lustigh om te zingen, en speelen, met drie stemmen : op nieuws verciert met een nieuwe alt, ofte vierde partye (NMI Kluis C9)
- Hummel (uitg.): Nieuwe verzaamelinge van Hollandsche contradanssen, menutten [sic] en pluggen (1e deel) (NMI II C26)
- Matthysz (uitg.): 't Uitnemend Kabinet, vol Pavanen, Almanden, Sarbanden, Couranten, Balletten, Intraden, Airs &c. En de nieuwste Voizen (NMI Kluis D16(1)) (2e deel)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Mentjot (ca 1771)

Juni 2013: nieuwe transcripties beschikbaar!

Dit handschrift is gezet voor klavier en bevat 63 melodieën. Er staan voornamelijk dansen in: veel menuetten, en een aantal gigues, murki's (!?), et cetera (maar geen mazurka's, zoals elders gesuggereerd; die kwamen pas in de 19e eeuw in de mode).

Fragment van een centsprent van rond 1780, t Vermaaklyk tydverdryf, zo noemt men alles, wat dit prentgestel vertoont

Afkomstig van het Geheugen van Nederland.

In het handschrift Mentjot (deze schrijfwijze lijkt de voorkeur te hebben boven 'Mentiot', zoals het elders wordt gespeld) staan drie verschillende namen: Jan Mentjot, Johan Gerhard Mentjot en Johannis Jacobus Mentiot. Ook worden er diverse jaartallen in vermeld, alle tussen 1765 en 1781(4?). Daarnaast valt een steeds terugkerende woordje op: 'Borg'.

Hs. Mentjot

Naar deze vermoedelijke schrijvers of eigenaren is nog geen onderzoek gedaan. In de 18e en begin 19e eeuw lijkt de familienaam Mentjot eigenlijk maar op een plek in Nederland voor te komen, in de Achterhoek en meer specifiek in Gendringen, iets ten noordoosten van Nijmegen. Jac F. ontdekte dat het nabijgelegen stadje Terborg vroeger ook wel (ter) 'Borg' heette: het lag bij een rijke burcht, kasteel Wisch. Het klavierhandschrift moet welhaast uit een betrekkelijk welgestelde familie komen, maar de familie Mentjot lijkt nooit het kasteel zelf te hebben bewoond.

Recentelijk (okt. 2012) stuitte ik op een artikel van musicoloog Rudolf Rasch, waarin hij schrijft: "Julius Röntgen zag in 1926 in Laag-Keppel een speelmansboekje van Johan Gerhard Mentjot, gedateerd Terborg 3.3.1769, met eenvoudige zettingen van lied en danswijzen voor klavier. Zie Julius Röntgen, ‘Een kermismuziekboekje uit het jaar 1789,’ [sic, in het artikel zelf staat 1769], Caecilia en het Muziekcollege 84 | 14/3 (1.12.1926), pp. 35-40." Laag-Keppel ligt 15 kilometer ten noord-westen van Terborg. Dat sluit dus mooi aan op de veronderstelde plek van herkomst van het handschrift!

De muziek tot slot. Hier een bladzijde met een melodie gezet voor klavier.

Hs. Mentjot

Dit handschrift werd door het NMI gescand en is online beschikbaar.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Hs. Mentjot (NMI Kluis D 14) bij de Liederenbank (met overzicht van liedtitels)
- Hs. Mentjot bij het NMI
- Scan bij het NMI: Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Transcriptie in PDF (26 Mb).
- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in mp3 (53 Mb).
- Transcriptie in myr.
- Transcriptie in abc.

- Het artikel van Rudolf Rasch, in Muziekgeschiedenis van de Nederlandse Republiek, hoofdstuk 15: Beroeps- en amateurmusici, blz. 24
- De bewerking door Julius Röntgen is te vinden bij het NMI: Een Kermismuziekboekje uit het jaar 1769 / Voor Viool en Piano bewerkt / van / Julius Röntgen.
- Een artikel van Julius Röntgen over zijn vondst van het handschrift is te vinden op De vereenigde tijdschriften Caecilia en Het muziekcollege, 1926 (zoek op 'kermismuziekboekje')
- Meer over de familie Mentjot in de Achterhoek bij het genealogie domein
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Nicolaas Wimmel (1779)

De samensteller van dit handschrift, Nicolaas Wimmel, schreef het jaartal 1779 op de voorpagina. Het handschrift is geschreven voor viool of een ander melodie-instrument (zoals hobo of fluit) en bevat 46 stukken.

Het voorbedrukte muziekpapier komt van boekhandel A. Olofsen uit Amsterdam. Kwam Nicolaas Wimmel daar vandaan? Dat is niet onmogelijk: in de Amsterdamse doop- en begraafregisters komen minstens twee Nicolaas Wimmels voor, mogelijk oom en neef, die in aanmerking komen. De jongste van die twee werd in 1759 in de Nieuwe Kerk gedoopt en was dus ongeveer twintig in het jaar dat het handschrift werd begonnen.

Bladzijde uit het handschrift van Nicolaas Wimmel (origineel bij het NMI)


Het handschrift bevat een elftal marsen, al dan niet voorzien van een meer specifieke titel. Verder staan er melodieën in met namen als Leijsi Slip, De Mardelot, De Nieuwe Plug, De Schoonheijd van mijn Siels Vrindin, Conterdans, Fiere Pinksterblom, Gavotte van Hendel, Savoiarse Meyssie, De Smouse Mars, etc. Het repertoire is verwant aan grote 18e-eeuwse uitgaven als de Hollandse Boerenliedjes, de Hollantsche Schouburgh en de Nieuwe Hollandsche Schouwburg.

I.L. la Fargue van Nieuwland: Man met dwarsfluit aan het hof van Prins Willem V (1780)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

In het kader van een omvangrijk digitaliseringsproject, 'Speelmuziek' getiteld, publiceert het Meertens Instituut op internet (in de Nederlandse Liederenbank) talrijke oude muziekbronnen die voorheen nauwelijks toegankelijk waren. Zodoende zijn van het handschrift Wimmel transcripties te vinden in de liederenbank.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel (HsDHNMI 4 G 79) bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan bij het NMI: Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

- De achternaam Wimmel in het doopregister en begraafregister in de stadsarchieven van Amsterdam.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Bundel met boerenliedjes' (ca. 1770)

Het anonieme handschrift met de werktitel Bundel met boerenliedjes stamt uit ongeveer 1770 en bevat 69 melodieën. Het bevindt zich bij de Koninklijke Bibliotheek (KB: 133-K-27). Er staan diverse menuetten in, een aantal marsen, allegro's en andantes, en speelse liedtitels als Het Gekroonde Wyn vat, Portegese Bruiloft, Waarom slaat gij mij, T Schoenlapperke, De Jagt op Jonge Juffers, etc.

Melchior Brassauw: Man met een draailier in 17e-eeuws kostuum (ca. 1750)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

De Bundel met boerenliedjes werd door het Meertens Instituut getranscribeerd en in de Liederenbank opgenomen, waar je een en ander kunt doorzoeken en downloaden.

Uit de Bundel met boerenliedjes: 'O! Jammer & Elent' (transcriptie liederenbank)



~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Gegevens over het originele handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag KB: 133 K 27).

- Handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Speelmansboek MSo 13' (1750-1770)

Opnieuw een 18e-eeuws muziekhandschrifje waarvan de titel voor verwarring kan zorgen. Dit Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen" (zoals het in de Liederenbank wordt genoemd) bevat 38 melodieën. In de digitale collectie van de Universiteit van Utrecht staat het te boek als '28 [sic] eenstemmige melodieën' en wordt het jaartal 1780 vermeld. Wat bij beide databanken zo ongeveer hetzelfde is (al heeft Utrecht inmiddels ook hier iets veranderd), is de signatuur: LBMUZ:Rar Mso 13. Niet erg poëtisch? Toch houdt de Vrolijke Plug het er maar even bij.

Cornelis Dusart (1660-1704) Een vioolspelende man

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Maar laat je door deze naamsverwarring niet afschrikken. De vraag is natuurlijk of er interessante muziek in staat. Mso 13 bestaat uit drie delen. Het eerste del bevat eenstemmige liedmelodieën (voor viool, fluit of hobo), genummerd 22-49 (het voorafgaande gedeelte is kennelijk verdwenen). Het tweede deel bevat twee- en eenstemmig stukjes, sommige met tekst. Het derde deel bevat 'psalmlopen' en transposities van de melodie van 'De koopman van Smirna'. Veel melodieën zijn ook van andere bronnen bekend (denk bijvoorbeeld aan de Hollandsche Boerenliedjes en aan de Hollantsche Schouburgh), maar een aantal komt kennelijk nergens anders voor.

Voorbeeld uit het handschrift MSo 13 (origineel bij de Universiteit Utrecht):


Net als veel van dergelijke handschriften bevond ook Mso 13 zich op een weliswaar veilige maar ook voor de buitenstaander nogal onbereikbare plek. Gelukkig spant de Universiteit van Utrecht zich in om een aantal van deze zeldzame bronnen digitaal beschikbaar te stellen, een aanbevelenswaardig initiatief! Het Meertens Instituut deed daar nog een schepje bovenop en maakte er een digitale transcriptie van, die in de Liederenbank werd opgenomen: daar is alles doorzoekbaar en te downloaden.

Transcriptie uit het handschrift MSo 13 door de liederenbank:


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Handschrift [Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen"] (1750-1770) bij de Nederlandse liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Scan van het handschrift [28 eenstemmige melodieën] (ca. 1780) (LBMUZ:Rar Mso 13) (nieuwe signatuur: UB Utrecht Hs. 20 A 2) bij de Universiteit Utrecht. Sinds kort kun je deze en andere bronnen bij de UU als pdf in één keer downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor gitaar' (ca. 1850?)

Dit anonieme 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51) stamt mogelijk uit halverwege de 19e eeuw - ongeveer dezelfde tijd als 'Beukema'. De muziek is genoteerd voor gitaar. Het handschrift bevat 26 melodieën, vooral dansen zoals walsen, ländler, ecossaisen en galoppen.

Hs. 'Dansen voor gitaar': Wals.

Benjamin Prins: Een lied (1899)
Afkomstig van de RKD, nr. 116593.

Het Gitaarboekje is afkomstig uit de collectie van dr. Chr. Vlam en wordt nu bewaard bij het Nederlands Muziek Instituut. Op de website van het NMI is een scan beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Google Drive: Lusthof der Muziek De transcriptie van het Gitaarboekje is gemaakt door Ad Kwakernaat.

- Transcriptie in PDF (met inhoud etc., om uit te printen).
- abc-code.
- musicXML-formaat.

- Scan van het originele handschrift bij het Nederlands Muziek Instituut: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51).

- Gegevens hs. Dansen voor gitaar bij het NMI
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Dans-boekje van H.C. Kooij (rond 1900?)

Het dansboekje van H.C. Kooij (NMI 4 N 52), mogelijk van rond 1900, bevat een verzameling van 60 dansmelodieën zoals walsen, quadrilles, schotsen, galops etc. Er staan ook enkele operamelodieën in. Waar Kooij vandaan kwam is niet bekend. Het handschrift behoort tot de collectie Vlam. Na Chr. Vlams dood kwam deze collectie bij het Nederlands Muziek Instituut terecht.

Willy Sluiter: Kermis in Volendam (1913)
Afkomstig van de RKD, nr. 205799.

Het handschrift is geschreven voor viool, maar veel melodieën zijn ook geschikt om op andere melodie-instrumenten zoals (dwars-)fluit en hobo te spelen.

Hs. Kooy: Zampa Wals.

Dit handschrift werd door het NMI gescand.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie van het hs. Kooij door Ad Kwakernaat (2012).

- Gegevens hs. Kooij bij het NMI.

- Online scan van het originele handschrift bij het NMI: Dansboekje van H.C. Kooij (NMI-4N52)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Bolhuis I NMI-21K17 (1730-1778)

Het handschrift Van Bolhuis-I (NMI 21 K 17) is het oudste van drie handschriften van de familie Van Bolhuis (hier lees je meer over de andere handschriften). Het werd begonnen door M. van Bolhuis (1730) en was later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778). Er staan 279 melodieen in.

Michiel van Bolhuis en zijn echtgenote, ca 1738.

Michiel van Bolhuis (1713-1764) was een welgesteld advocaat in Groningen. Zijn zoon Jan was rechter in dezelfde stad. Uit de inventaris van een veiling blijkt, dat Michiel van Bolhuis een grote verzameling muziekinstrumenten en gedrukte en handgeschreven muziekboeken bezat.

Hs. Van Bolhuis-I: Springdans.

In deze 'verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool' staan menuetten, marsen, bourées, gigues, contredansen en melodieën met titels als Cataljon, Repeltje, Amable van Cöhr, Springdans, Wilhelmus Van Nassouwen, O Jammer en Elende, etc.

De facsimile van dit handschrift is te vinden op de site van het NMI.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-1 zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 18 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 250 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 1 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 2 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-I bij het Nederlands Muziek Instituut

- Scan bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-1 (NMI-21K17)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Van Bolhuis-II (NMI-21K16) (1738-1773)

De Groningse familie Van Bolhuis heeft maar liefst drie handschriften nagelaten. In alledrie staat M. van Bolhuis als eerste eigenaar vermeld; daarna werden ze doorgegeven aan (en mogelijk aangevuld door) volgende generaties Van Bolhuis. In de handschriften staan zodoende verschillende jaartallen.

Afb.: Elegant gezelschap achter een balustrade (c. 1730)


Geordend op basis van het oudste vermelde jaartal zijn dat:

1) 'Van Bolhuis-I' - NMI 21 K 17: M. van Bolhuis (1730), later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778) (initialen 'A.E.' en niet 'A.F.'). Bevat 279 melodieën.

2) 'Van Bolhuis-II' - NMI 21 K 16: M. van Bolhuis (1738), later in bezit van Jan van Bolhuis (1773), Verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool. Bevat 277 melodieën.

3) 'Van Bolhuis-III' - Groninger Archieven: (Het 'Recueil de plusieurs pieces de musique'): M. de Bolhuis (1739) later in bezit van Iean de Bolhuis (1773). Bevat xxx melodieën.

Dit blogbericht gaat over het tweede handschrift: Van Bolhuis 1738, NMI 21 K 16. Dit handschrift maakt onderdeel uit van de collectie Vlam en werd door het Nederlands Muziek Instituut (NMI) gedigitaliseerd.

Hs. Van Bolhuis-II: Polonoise.


Het tweede handschrift is een verzameling van dansen en marsen. Het bevat vooral veel menuetten, en tevens polonoises, bourées, marsen, gigues en melodieën met titels die we ook in de grote Amsterdamse series (ONHBC, HS en NHS) tegenkomen. Er staan titels in als Dans op de koorde met schaatzen; De Graven van Hollant; De groene boer; Groninger dans; Boeren dans met klompen; Olde Wijven; Versche mosseltjes; et cetera.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-II zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF-transcriptie (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 17 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 210 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 9 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 3 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-II bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan van het handschrift bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-2 (NMI-21K16)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Trompetboek I en II' (na 1743)

Het Trompetboek, van halverwege de 18e eeuw, bevat 140 melodieën met zogenaamde speelmansmuziek - de 'popmuziek' van die tijd. Het handschrift is bijzonder omdat de muziek tweestemming is genoteerd én beide stemboekjes bewaard zijn gebleven. Tot voor kort was dit handschrift nauwelijks toegankelijk. Dankzij het digitaliseringsproject 'Speelmuziek' van het Nederlands Muziek Instituut (NMI) en het Meertens Instituut (MI) is integraal op internet te vinden.

Trompetboek: 1e stem (collectie NMI)


Trompetboek: 2e stem (collectie NMI)


Volgens de oorspronkelijke catalogusbeschrijving is de muziek gezet voor twee violen, maar nadere bestudering leert dat het handschrift vermoedelijk was bedoeld voor twee trompetten.

Het lijkt, zoals veel muziekverzamelingen uit die tijd, te opereren in een voor ons ongewoon en onbekend grensgebied tussen vroeg-klassieke en volksmuziek. En onbekend maakt onbemind; daarmee in het reine komen is een proces dat zich onder (volks)muzikanten de laatste tijd langzaam lijkt te voltrekken.

J.H. Quinkhard: Een violist en een fluitist musicerend (1755)

Uit het Geheugen van Nederland.

Voor het gemak van de gebruiker is dit handschrift in de archieven voorzien van verschillende titels: de Liederenbank van het MI noemt dit het Trompetboek I en II, waar het NMI het heeft over een [Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen]. Om de verwarring nog groter te maken: dit boekje staat elders ook bekend als het Vioolboek Sibersma. Dat is nog wel de meest ongelukkige keuze, want Sibersma is enkel de naam van de ambachtsman die het voorblad graveerde (het is immers een muziekschriftje met voorgedrukte notenbalken). Voor de duidelijkheid: het gaat echt om hetzelfde handschrift, dat bij het NMI de code 4-G-87 heeft.

Veel van de melodieën zijn titelloos, andere worden generiek aangeduid als 'adagio', 'allegro', 'aria', 'menuet', 'marsch', 'polones' en 'wachtel'. Verder zijn er getitelde nummers als Wilhelmus, Wan du mijn Schwager wilt weren, Meins vraus vrolick heit, La prise de chasse, Hoelane marsch, Jagt giga en Wan ik en sabel het.

Ong. 1800: Nederlandse militaire muziek, met in het midden een serpent. Amsterdam, eencentsdruk van uitg. Erve H. Rijnders


Digitalisering
De trompetboekjes waren vroeger in het bezit van verzamelaar en amateurmusicoloog Chr. Vlam. Ze kwamen na diens dood in bezit van het NMI. In een digitaliseringsproject dat op dit moment (2011) nog in volle gang is, werden de handschriften niet alleen gescand, maar nam het MI bovendien de moeite alle melodieën naar digitaal notenschrift over te zetten ('transcriberen'). Zo werden ze in de Nederlandse Liederenbank opgenomen. Zodoende is de muziek nu doorzoekbaar, en kun je binnenkort alle melodieën beluisteren en in verschillende digitale formaten downloaden.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:
- Gegevens van het handschrift [Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen] bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan bij het NMI: handschrift 'Trompetboek' = 'Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen' (NMI-4G87)

- Het Trompetboek I en II bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties.

- Ook de naam 'Handschrift Sibersma' doet voor deze boekjes de ronde, een aanduiding die makkelijk tot misverstanden kan leiden: Sibersma is enkel de naam van de kunstenaar die de voorgedrukte gravure op de kaft maakte (het betreft hier boekjes met voorgedrukte notenbalken).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Vier boekjes (1884-1890) van speelman Jan Klok

Speel- en timmerman Jan Klok (1866-1947) liet maar liefst vier handgeschreven muziekboekjes voor viool na uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Klok woonde in Axwijk/Middelie (bij Purmerend). (De Vrolijke Plug vermoedt dat de ingeburgerde aanduiding van de 'Andijker speelman Jan Klok' op een vergissing berust.) De boekjes bevatten respectievelijk 57, 26, 50 en 99 melodieën, met repertoire dat deels naar salonmuziek neigt.


Het duet, (privécollectie)
(Niet bepaald een timmerman, de violist op dit schilderij van Cornelis Buys uit 1836, maar na 1800 zijn schilderijen van 'volkse' muziekactiviteiten zeer dun gezaaid.)

In de boekjes van Klok staan titels als (deel 1) De koning leev!, Vlaggelied, Cotillon wals, Wien Neerlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Dubbelde Duitsche polka, La marseillaise, Fransch oproerlied, Boerenrondte; (deel 2) Blauwe Donau wals, Meisje moet je niet opstaan, Wals, Duitsche polka (4x), De lepel, O lieve Margaretha, Na het bal, Tin-A-Ling-Ting-Tay, Pietje Puk, Revanche!; (deel 3) Wien Neêrlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Io vivat, De nieuwe haring, Betrachting van Louw den Timmerman of Grietjes verzuchting, De verliefde schipper, De Waalsche kaaskooper, Het ijsvermaak, Het lied van Chassé; (deel 4) Schotse wals, Duitsche polka (6x), Een lied voor noord en zuid, Eén taal-eén volk, Het bloempje der dalen, Beekje in het woud, Trui de eierenvrouw, Schwaben lied, Eiffel toren wals en Popje lief.

Polka Mazurka uit het eerste deeltje van het handschrift van Jan Klok.


Deel drie is overigens een letterlijke kopie van Jb. Kwast (1864, 1900) Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen (zie noten).

De boekjes waren in het bezit van verzamelaar en amateurmusicoloog Chr. Vlam. Ze kwamen na diens dood in bezit van het Nederlands Muziek Instituut. In een digitaliseringsproject van het NMI en MI werden de handschriften niet alleen gescand, maar werden alle melodieën bovendien naar digitaal notenschrift overgezet ('getranscribeerd'). Zo werden ze in de Nederlandse Liederenbank opgenomen. Zodoende is de muziek nu doorzoekbaar geworden en kun binnenkort je alle melodieën beluisteren en in verschillende digitale formaten downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Gegevens handschrift Jan Klok bij het NMI: 4 delen.

- Scan bij het NMI: Handschrift Jan Klok (4 delen)

- Handschrift Jan Klok bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut): 4 delen, met titeloverzicht en transcripties.

- Kwast, Jb. (1900 (1864))Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen. Transcripties bij de Liederenbank en scans bij het Geheugen van Nederland.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

De Coussemaker - Chants populaires des Flamands de France (1856)

Op speciaal verzoek dit korte bericht, zonder de gebruikelijke opsmuk, over de Chants populaires des Flamands de France van Edmond De Coussemaker (1856, herdruk 1976).

In 1856 werd in Gent het liedboek Chants populaires des Flamands de France uitgegeven met 150 liederen die Edmond de Coussemaker uit Belle eigenhandig had opgetekend in bejaardenhuizen, kantwerkplaatsen, etc. Het bevat liedjes van allerlei slag: kerstliedjes, zedelijke en stichtelijke liederen, drinkliederen, klugtliederen, dansliejdes, minnezangen, kinderliedjes. Muzikanten in Frans-Vlaanderen ontdekten dat hun regio een enorme schat aan volksmuziek herbergde. In de 20e eeuw werden de Chants populaires dé bijbel voor de tientallen revivalgroepen die het daglicht zagen (DBNL).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Titelgegevens en index van liedtitels bij de Liederenbank.

- PDF via de Universiteit van Gent.

- PDF via Google books.

- Kijk ook eens hier: Sos-blootland
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Phalesius, Susato en nog veel meer (16e eeuw)

Goed nieuws voor liefhebbers van 16e-eeuwse polyfone liederen en luitmuziek. De British Library heeft onlangs in één klap meer dan driehonderd gedrukte muziekbronnen op internet gepubliceerd! Geen lichte of gemakkelijke kost - zowel de meerstemmige zettingen als de tablatuur voor luit of andere snaarinstrumenten vergen de nodige inspanning om in de vingers te krijgen. Iets voor de gespecialiseerde liefhebber dus.

De verzameling is ongelofelijk rijk en gevarieerd. Er zitten uitgaven bij van Tielman Susato en van Phalèse (Phalesius, Phalesio, Phaleys), boekjes uit Duitsland en Engeland, en vooral veel uit Frankrijk en Italië. Er staan talrijke hoofse dansen in (galliarde, branle, allemande, paduana, bourata, etc), terwijl een Duitse bron (Orgel oder Instrument Tabulatur) op het eerste gezicht meer volkse dansen lijkt te bevatten. Religieuze liederen en Franse chansons (van componisten als Josquin des Prez, Thomas Crecquillon, Hubert Waelrant, Clemens non Papa, etc.) vormen de hoofdmoot, maar enkele bronnen bevatten ook Nederlandstalige liederen, waaronder Die lustlycke Mey, Een vrolick Wesen, Miin hert heeft altiit verlangen, Miins liefkens bruyn ooghen, Ick seg adieu, Het is soe goeden dinck, Gequest ben ick, etc.

De bekendste boekjes van Susato, de Musyck boexkens deel 1, 2 en 3 ('alderhande danserye') uit 1551 en de acht deeltjes met Souter Liedekens uit 1556 zitten er overigens niet bij, evenmin als het Liber primus leviorum carminum [= Premier livre de danseries= Leuvens dansboek] (1571), het Duytsch musijck boeck (1572), en Chorearum mollitorum collectanea [= 'Antwerpens dansboek'] (1583) van Phalèse.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Enkele bronnen:
- De website Early Music Online van de British Library.

- Op de website van de American Lute Society vind je hoe je tablatuur kunt leren lezen.

- Des chansons reduits en tabulature de lut à deux, trois, et quatre parties (1547) (Leuven, tablatuur) (met o.a. Een vrolick Wesen -- Miin hert heeft altiit verlangen -- Miins liefkens bruyn ooghen -- Ick seg adieu -- Het is soe goeden dinck -- Gequest ben ick)

- Des chansons reduits en tabulature de lut à trois et quatre parties, livre deuxieme. (1546) (Leuven, tablatuur) (met o.a. Noch weet ic een scoon vroucen -- Peysen ende trueren -- Den lustelike mey)

- Orgel oder Instrument Tabulatur (1571) (Leipzig, tablatuur) (met o.a. Wer das Töchterlein haben wil -- Der Allmeyer Dantz -- Hertzog Moritz dantz -- Pastorum Dantz -- Ein kurtzer Dantz -- Sol ich denn nu sterben -- Die Megdlein sind von Flandern -- Ein ander Dantz -- Ein sehr gutter Dantz -- Ein kurtzer Dantz -- Ein ander hübscher Dantz -- Ein ander Dantz, etc).

- Alle bronnen van Susato bij Early Music Online (18 stuks).

- Alle bronnen van Phalèse bij Early Music Online (22 stuks).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Dansmuziek Haarlem 1891'

Het onderwerp van deze bijdrage is een anonieme, handgeschreven verzameling dansmuziek uit Haarlem van rond 1891: wals, polka, mazurka, galop, mars en variaties daarop vormen het leeuwendeel. Het is salon- en ballroommuziek, populair aan het einde van de negentiende eeuw.

After the ball (een nogal verknipte versie, naar het origineel van C.K. Harris) uit het derde handschrift Haarlem 1891:


De verzameling illustreert hoe aan het eind van de 19e eeuw de wereld snel 'kleiner werd'. De industrialisatie was in volle gang. De eerste publieke radio-uitzendingen zouden weliswaar nog tot rond 1920 op zich laten wachten, maar de voorlopers van de latere massamedia deden hun invloed gelden. Zo werden er vanaf 1875 in Amsterdam straatorgels verhuurd, en in het laatste decennium van de eeuw begon de commerciële productie van grammofoonplaten gestalte te krijgen. Ook de invloed van het almaar groeiende aantal internationale reizigers en van nieuwe, grootschalige druktechnieken speelden een belangrijke rol.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het huiselijke repertoire rond deze tijd zeer internationale trekken vertoont; Nederlands is het nauwelijks meer te noemen. Wel geven de blaadjes een indruk van de muzikale sfeer in Nederlandse huiskamers vóórdat de gevarieerde toepassing van elektriciteit de muziek in al zijn aspecten ging beïnvloeden.

Als voorbeeld kan dienen 'After the ball', geschreven door de Amerikaanse componist Charles K. Harris. Dit was naar verluidt het eerste lied waarvan de bladmuziek in miljoenvoud werd verkocht. In onderstaand youtube-filmpje komt de componist zelf aan het woord, enkele decennia nadat het lied tot een internationale hit was uitgegroeid.



De melodie kwam in het 'dagelijks gebruik' terecht, en daarbij zet ieder het naar zijn eigen hand. Hoe gevarieerde resultaten dit kan opleveren toont dit filmpje met sologitaar:


De handschriftjes 'Haarlem 1891' werden tesamen gevonden tussen de bladzijden van een gedrukt muziekboek uit Haarlem. De verzameling bestaat uit drie delen, waarvan in eentje het jaartal 1891 voorkomt, terwijl verschillende traceerbare melodieen van kort daarna stammen. Oorspronkelijk waren de bladen mogelijk van één en dezelfde eigenaar. Momenteel zijn ze in privébezit.

Met hartelijke dank aan Jac voor het beschikbaar stellen van de originelen! (En dat anderen zijn lichtend voorbeeld mogen volgen... ;-)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
En dan hier, without further ado, de drie handschriftjes:

Handschrift Haarlem 1891 (1): PDF Haarlem-1 (klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als')

Handschrift Haarlem 1891 (2): PDF Haarlem-2

Handschrift Haarlem 1891 (3): PDF Haarlem-3
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~