Speelmansboek van VanPelt uit Maastricht/Tongeren (1786-1824)

Het speelmansboek van VanPelt wordt bewaard in de O.L.Vrouwebasiliek in Tongeren (hs. 81). Het handschrift draagt de naam van P.J. Vanpelt, vermoedelijk zowel de eigenaar als opsteller van het handschrift, en tevens de componist van tenminste drie stukken daarin. Mogelijk betreft het hier ene Petrus-Josephus Vanpelt, maar eerlijkheidshalve dienen we te erkennen dat daar geen zekerheid over bestaat.

Wel zijn er betrouwbare aanwijzingen dat het handschrift daadwerkelijk uit Maastricht stamt. Behalve dat het opdook in het nabijgelegen Tongeren, schuilen die vooral in de verschillende melodietitels die refereren aan de stad, de naaste omgeving en enkele bekende inwoners.


Jan Josef Horemans de jongere (Antwerpen, ca. 1714-1790): Dansende mensen voor een herberg (ca. 1760).

Het chronologisch geordende vioolboek bevat 467 nummers en omspant de periode 1786-1824. Het veelzijdige repertoire suggereert dat Vanpelt als muzikant van vele markten thuis was. Het lijkt erop dat hij zowel actief was in de schouwburg als in de kerk, en dat hij daarnaast als speelman optrad bij officiële gelegenheden (denk bijvoorbeeld aan schuttersfeesten) en danspartijen van de burgelijke middenklasse.

Het handschrift bevat (veelal Franse) opera-aria's, muziek voor kerkensemble, dansen, marsen en liederen. Onder de dansen vinden we met name colonnes, quarées (zijnde de twee vormen van contradansen die Vanpelt onderscheidt), menuetten en walsen. In enkele melodieën klinkt een meer ‘volkse’ afkomst door. De meeste deunen zijn eenstemmig genoteerd, maar er zijn ook zo’n zeventig stukken voor twee violen.

In 1996 verscheen bij Alamire Peer een facsimile druk van het handschrift met een inleiding door Gilbert Huybens en Eugen Schreurs, met daarin veel waardevolle informatie over de afkomst van de melodieën, het muziekleven in die tijd en het weinige dat over P.J. Vanpelt bekend is. Huybens en Schreurs ontdekten dat een groot aantal melodieën ook in de lijvige La Clé du Caveau (Parijs, 1811) is terug te vinden. De vierde editie van La Clé du Caveau (Parijs, 1848) is de volledigste (2350 nummers) en vermeldt tevens uit welke opera’s de melodieën afkomstig zijn.

Het handschrift van VanPelt werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (32 Mb)
- Transcriptie in Word-doc (74 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (deun 1-150)(108 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 151-300)(132 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 301-467)(110 Mb)
- Transcriptie in abc

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (1e druk, Parijs, 1811)
URL: Archive.org (zonder de uitgebreide inhoud en bronverwijzingen)

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (4e druk, Parijs, 1848)
URL: Hathitrust (met uitgebreide inhoud en bronverwijzingen, maar alleen online te bekijken)

E. Schreurs (1996) Late 18th- and Early 19th-Century Polyphonic Settings of Speelman Music from Maastricht. In: Revue belge de Musicologie / Belgisch Tijdschrift voor Muziekwetenschap, Vol. 50, pp. 153-165. URL: JStor

P.J. Vanpelt, Speelmansboek uit Maastricht (facsimile uitgave, Alamire 1996), met een inleiding door G. Huybens & E. Schreurs.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Historische Nederpop (2014): een nieuwe verzameling oude muziek voor de trekharmonica

Hoewel hier op de Lusthof der Muziek lange tijd geen nieuwe muziek heeft geklonken, is deze blog zeker niet ter ziele. Achter de schermen heeft Ad Kwakernaat, onze rots in de branding, stug doorgewerkt, en wel aan twee zeer bewerkelijke projecten.

Het eerste project van Ad - en het spijt ons dat we daar niet al véél eerder over hebben bericht - is een muziekboek voor de trekharmonica, gebaseerd op een persoonlijke keuze van Ad uit alle deunen die hij in de loop der jaren voor de Lusthof heeft 'ingeklopt'.

Dit prachtige boek, dat de titel Historische Nederpop heeft meegekregen, bevat bijna honderd deunen afkomstig uit negen verschillende Nederlandse muziekhandschriften uit de 16e tot en met de 19e eeuw. Ieder handschrift is voorzien van een korte historische introductie en alle muziek is geschikt gemaakt voor CF-trekharmonica, compleet met akkoorden en voorzien van 'tablatuur'. Frans Tromp nam de arrangementen van een aantal deunen voor zijn rekening. Bij het boek krijg je een cd waarop alle nummers op basis van computersamples worden voorgespeeld.

In het voorwoord schrijft Ad, die al jarenlang bladmuziekuitgaven van hemzelf en collega-muzikanten verzorgt: 'Ik geloof dat ik nog nooit zo lang en zo intensief met één muziekboek in de weer ben geweest.' Het resultaat is er dan ook wel naar!

Op de website De Harmonicahoek vind je meer informatie over dit boek, inclusief uitleg over hoe je het kunt bestellen.

Het tweede project dat Ad onlangs heeft afgerond is de digitalisering van het handschrift van VanPelt uit Maastricht. Een bericht over dit handschrift staat op stapel!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Recueil manuscrit de danses (1850-1900)

Een kort bericht voor tussendoor. De website Mémoire du folk en Nord Pas de Calais presenteert een aardig Franstalig handschrift van rond 1850-1900 van Alphonse Nevet en Victor Cormont. Het bevat 142 dansen, waaronder veel quadrilles (42), walsen (24), polka's (22), scottiches (16) en mazurka's (13). Meer informatie vind je hier:
Recueil manuscrit de danses.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Nieuwe transcripties!

In reactie op de oproepen die de Vrolijke Plug via deze blog en elders deed, zijn diverse vrijwilligers aan de slag gegaan met het transcriberen van een keur aan oude muziekbronnen. Het resultaat van die gezamenlijke inspanning (ruimschoots over de 1000 melodieën in krap drie maanden tijd!) werd aan de Liederenbank aangeboden; vooralsnog is echter onduidelijk wanneer het materiaal daar beschikbaar zal zijn, en in welke vorm.

Het wachten valt sommigen zwaar, maar nu er is goed nieuws: de belangrijkste vruchten vallen nu ook hier op de Lusthof der Muziek te plukken! Bij verschillende bronnen zijn namelijk nieuwe linkjes toegevoegd waarlangs je de transcripties kunt downloaden. Het gaat hier met name om de volgende bronnen:

- Handschrift Balmer
- Handschrift Beukema
- De Hollantsche Schouburgh deel 1-7
- De Hollantsche Schouburgh deel 11
- Handschrift 758 volksmelodieën
- Lambert (1723) Een rechte en gemakkelyke wegwyzer der contra danssen
- De Nieuwe Hollandsche Schouwburg deel 1-6
- Deeltje 'Mortier' van de Oude en Nieuwe Hollandsche Boerenliedjes en Contredansen
- Handschrift van Frederik Speets
- Handschrift van Van Starkenborgh

Onderaan de pagina van iedere bron vind je de benodigde informatie.
Veel snuffelplezier en... wees er snel bij, want OP = OP!
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Muzijkstukken van JP Beukema (ca 1850)

Augustus 2020: nieuwe link naar transcriptie in abc-notatie

Traditionele Groningse dansmuziek, rond 1850 opgetekend door Jacob Pieter Beukema. Tegenwoordig veel gespeeld dankzij de inspanningen van de Groningse folkgroep Törf, die een aantal nummers op cd zette. Bij deze cd gaf Törf een speelboek uit, compleet met akkoordbegeleiding, een levensloopbeschouwing van schoolonderwijzer Beukema, en een afdruk van het originele manuscript. In het handschrift staan onder andere tien walsen, negen exosen, vier angloises en twee conterdansen. Het origineel bevindt zich in het Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum.

Aangezien het deunenboek is uitverkocht, heeft Flip Rodenburg van Törf zijn transcripties van het handschrift voor digitale verspreiding beschikbaar gesteld - waarvoor, namens folkmuziekminnend Nederland, de hartelijke dank van de Vrolijke Plug!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in MS word.
- Transcriptie in PDF.

- Website van folkgroep Törf.
- Het oorspronkelijke manuscript ligt bij Openluchtmuseum Het Hoogeland.
Nieuwe link (aug 2020)
- Transcriptie in abc-notatie bij archive.org. Klik daar op 'Show all'; je hebt alleen het bestand nodig dat eindigt op '.abc'.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Speelmuziek online bij het NMI

De collectie oude speelmanshandschriften van wijlen Christiaan Vlam, hier in de Lusthof al regelmatig ter sprake gekomen, is in het bezit van het Nederlands Muziek Instituut. Het NMI heeft onlangs scans van al deze handschriften, en meer, online gezet. De collectie is toegankelijk via http://speelmuziek.nederlandsmuziekinstituut.nl/.

Enkele van de gescande bronnen kwamen al eerder in de Lusthof ter sprake (op de desbetreffende pagina's vind je een link naar de scan):
- Smit (uitg.): De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (alleen deel 1 t/m 5)
- Anoniem: handschrift 'Trompetboek' = 'Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen' (NMI-4G87)
- Anoniem: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51)
- Handschrift Bolhuis 1 (NMI-21K17)
- Handschrift Bolhuis 2 (NMI-21K16)
- Handschrift Jan Klok (4 delen)
- Dansboekje van H.C. Kooy (NMI-4N52)
- Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

Maar het loont om nog wat verder in de verzameling rond te snuffelen. Naast bovengenoemde handschriften vind je er drukken als:
- del Croebelis: Het nieuwe Hollands speel-huys (3 delen)
- Gastoldi: Balletten, lustigh om te zingen, en speelen, met drie stemmen : op nieuws verciert met een nieuwe alt, ofte vierde partye (NMI Kluis C9)
- Hummel (uitg.): Nieuwe verzaamelinge van Hollandsche contradanssen, menutten [sic] en pluggen (1e deel) (NMI II C26)
- Matthysz (uitg.): 't Uitnemend Kabinet, vol Pavanen, Almanden, Sarbanden, Couranten, Balletten, Intraden, Airs &c. En de nieuwste Voizen (NMI Kluis D16(1)) (2e deel)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor gitaar' (ca. 1850?)

Dit anonieme 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51) stamt mogelijk uit halverwege de 19e eeuw - ongeveer dezelfde tijd als 'Beukema'. De muziek is genoteerd voor gitaar. Het handschrift bevat 26 melodieën, vooral dansen zoals walsen, ländler, ecossaisen en galoppen.

Hs. 'Dansen voor gitaar': Wals.

Benjamin Prins: Een lied (1899)
Afkomstig van de RKD, nr. 116593.

Het Gitaarboekje is afkomstig uit de collectie van dr. Chr. Vlam en wordt nu bewaard bij het Nederlands Muziek Instituut. Op de website van het NMI is een scan beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Google Drive: Lusthof der Muziek De transcriptie van het Gitaarboekje is gemaakt door Ad Kwakernaat.

- Transcriptie in PDF (met inhoud etc., om uit te printen).
- abc-code.
- musicXML-formaat.

- Scan van het originele handschrift bij het Nederlands Muziek Instituut: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51).

- Gegevens hs. Dansen voor gitaar bij het NMI
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Dans-boekje van H.C. Kooij (rond 1900?)

Het dansboekje van H.C. Kooij (NMI 4 N 52), mogelijk van rond 1900, bevat een verzameling van 60 dansmelodieën zoals walsen, quadrilles, schotsen, galops etc. Er staan ook enkele operamelodieën in. Waar Kooij vandaan kwam is niet bekend. Het handschrift behoort tot de collectie Vlam. Na Chr. Vlams dood kwam deze collectie bij het Nederlands Muziek Instituut terecht.

Willy Sluiter: Kermis in Volendam (1913)
Afkomstig van de RKD, nr. 205799.

Het handschrift is geschreven voor viool, maar veel melodieën zijn ook geschikt om op andere melodie-instrumenten zoals (dwars-)fluit en hobo te spelen.

Hs. Kooy: Zampa Wals.

Dit handschrift werd door het NMI gescand.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie van het hs. Kooij door Ad Kwakernaat (2012).

- Gegevens hs. Kooij bij het NMI.

- Online scan van het originele handschrift bij het NMI: Dansboekje van H.C. Kooij (NMI-4N52)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Vier boekjes (1884-1890) van speelman Jan Klok

Speel- en timmerman Jan Klok (1866-1947) liet maar liefst vier handgeschreven muziekboekjes voor viool na uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Klok woonde in Axwijk/Middelie (bij Purmerend). (De Vrolijke Plug vermoedt dat de ingeburgerde aanduiding van de 'Andijker speelman Jan Klok' op een vergissing berust.) De boekjes bevatten respectievelijk 57, 26, 50 en 99 melodieën, met repertoire dat deels naar salonmuziek neigt.


Het duet, (privécollectie)
(Niet bepaald een timmerman, de violist op dit schilderij van Cornelis Buys uit 1836, maar na 1800 zijn schilderijen van 'volkse' muziekactiviteiten zeer dun gezaaid.)

In de boekjes van Klok staan titels als (deel 1) De koning leev!, Vlaggelied, Cotillon wals, Wien Neerlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Dubbelde Duitsche polka, La marseillaise, Fransch oproerlied, Boerenrondte; (deel 2) Blauwe Donau wals, Meisje moet je niet opstaan, Wals, Duitsche polka (4x), De lepel, O lieve Margaretha, Na het bal, Tin-A-Ling-Ting-Tay, Pietje Puk, Revanche!; (deel 3) Wien Neêrlands bloed, Wilhelmus van nassauwen, Io vivat, De nieuwe haring, Betrachting van Louw den Timmerman of Grietjes verzuchting, De verliefde schipper, De Waalsche kaaskooper, Het ijsvermaak, Het lied van Chassé; (deel 4) Schotse wals, Duitsche polka (6x), Een lied voor noord en zuid, Eén taal-eén volk, Het bloempje der dalen, Beekje in het woud, Trui de eierenvrouw, Schwaben lied, Eiffel toren wals en Popje lief.

Polka Mazurka uit het eerste deeltje van het handschrift van Jan Klok.


Deel drie is overigens een letterlijke kopie van Jb. Kwast (1864, 1900) Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen (zie noten).

De boekjes waren in het bezit van verzamelaar en amateurmusicoloog Chr. Vlam. Ze kwamen na diens dood in bezit van het Nederlands Muziek Instituut. In een digitaliseringsproject van het NMI en MI werden de handschriften niet alleen gescand, maar werden alle melodieën bovendien naar digitaal notenschrift overgezet ('getranscribeerd'). Zo werden ze in de Nederlandse Liederenbank opgenomen. Zodoende is de muziek nu doorzoekbaar geworden en kun binnenkort je alle melodieën beluisteren en in verschillende digitale formaten downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Gegevens handschrift Jan Klok bij het NMI: 4 delen.

- Scan bij het NMI: Handschrift Jan Klok (4 delen)

- Handschrift Jan Klok bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut): 4 delen, met titeloverzicht en transcripties.

- Kwast, Jb. (1900 (1864))Gezelschapsliederen of uitgezochte verzameling van 145 Nederlandsche Zangen en 14 Volksliederen. Transcripties bij de Liederenbank en scans bij het Geheugen van Nederland.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

De Coussemaker - Chants populaires des Flamands de France (1856)

Op speciaal verzoek dit korte bericht, zonder de gebruikelijke opsmuk, over de Chants populaires des Flamands de France van Edmond De Coussemaker (1856, herdruk 1976).

In 1856 werd in Gent het liedboek Chants populaires des Flamands de France uitgegeven met 150 liederen die Edmond de Coussemaker uit Belle eigenhandig had opgetekend in bejaardenhuizen, kantwerkplaatsen, etc. Het bevat liedjes van allerlei slag: kerstliedjes, zedelijke en stichtelijke liederen, drinkliederen, klugtliederen, dansliejdes, minnezangen, kinderliedjes. Muzikanten in Frans-Vlaanderen ontdekten dat hun regio een enorme schat aan volksmuziek herbergde. In de 20e eeuw werden de Chants populaires dé bijbel voor de tientallen revivalgroepen die het daglicht zagen (DBNL).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Titelgegevens en index van liedtitels bij de Liederenbank.

- PDF via de Universiteit van Gent.

- PDF via Google books.

- Kijk ook eens hier: Sos-blootland
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Dansmuziek Haarlem 1891'

Het onderwerp van deze bijdrage is een anonieme, handgeschreven verzameling dansmuziek uit Haarlem van rond 1891: wals, polka, mazurka, galop, mars en variaties daarop vormen het leeuwendeel. Het is salon- en ballroommuziek, populair aan het einde van de negentiende eeuw.

After the ball (een nogal verknipte versie, naar het origineel van C.K. Harris) uit het derde handschrift Haarlem 1891:


De verzameling illustreert hoe aan het eind van de 19e eeuw de wereld snel 'kleiner werd'. De industrialisatie was in volle gang. De eerste publieke radio-uitzendingen zouden weliswaar nog tot rond 1920 op zich laten wachten, maar de voorlopers van de latere massamedia deden hun invloed gelden. Zo werden er vanaf 1875 in Amsterdam straatorgels verhuurd, en in het laatste decennium van de eeuw begon de commerciële productie van grammofoonplaten gestalte te krijgen. Ook de invloed van het almaar groeiende aantal internationale reizigers en van nieuwe, grootschalige druktechnieken speelden een belangrijke rol.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het huiselijke repertoire rond deze tijd zeer internationale trekken vertoont; Nederlands is het nauwelijks meer te noemen. Wel geven de blaadjes een indruk van de muzikale sfeer in Nederlandse huiskamers vóórdat de gevarieerde toepassing van elektriciteit de muziek in al zijn aspecten ging beïnvloeden.

Als voorbeeld kan dienen 'After the ball', geschreven door de Amerikaanse componist Charles K. Harris. Dit was naar verluidt het eerste lied waarvan de bladmuziek in miljoenvoud werd verkocht. In onderstaand youtube-filmpje komt de componist zelf aan het woord, enkele decennia nadat het lied tot een internationale hit was uitgegroeid.



De melodie kwam in het 'dagelijks gebruik' terecht, en daarbij zet ieder het naar zijn eigen hand. Hoe gevarieerde resultaten dit kan opleveren toont dit filmpje met sologitaar:


De handschriftjes 'Haarlem 1891' werden tesamen gevonden tussen de bladzijden van een gedrukt muziekboek uit Haarlem. De verzameling bestaat uit drie delen, waarvan in eentje het jaartal 1891 voorkomt, terwijl verschillende traceerbare melodieen van kort daarna stammen. Oorspronkelijk waren de bladen mogelijk van één en dezelfde eigenaar. Momenteel zijn ze in privébezit.

Met hartelijke dank aan Jac voor het beschikbaar stellen van de originelen! (En dat anderen zijn lichtend voorbeeld mogen volgen... ;-)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
En dan hier, without further ado, de drie handschriftjes:

Handschrift Haarlem 1891 (1): PDF Haarlem-1 (klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als')

Handschrift Haarlem 1891 (2): PDF Haarlem-2

Handschrift Haarlem 1891 (3): PDF Haarlem-3
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Deelman: Melodieën-Gids (1893)

De Melodieën-gids voor bruiloften en andere gezellige bijeenkomsten (ca. 1893) van L.H. Deelman (1855-1940) bevat zo'n 400 melodieën, klaarblijkelijk door de auteur 'in het veld' verzameld - wat voor die tijd zeer bijzonder was - en door hem voor piano of vierstemmige zang bewerkt. Hier een voorbeeld uit het repertoire, een lied dat niet voldoet aan het net-burgerlijke cliché waar de negentiende-eeuwse liedcultuur een slechte naam aan heeft overgehouden, ‘Wat druipt uw degen zo van bloed, o Eduard mijn zoon’:

Wat druipt uw degen zo van bloed door M.P. Valk-Stel (Groningen, 1968)
Uit de Liederenbank.

Wat is uw degen rood in het bloed door G. Brouwer (Wedde, 1969)
Uit de Liederenbank.

Wat kleeft uw degen vol met bloed door G. Boltjes (Bellingwolde, 1962)
Uit de Liederenbank.

Aan het eind van de negentiende eeuw waren accordeons en trekharmonica's in de volksmuziek sterk in opkomst. Hier een schilderij uit ca. 1920, onduidelijk gesigneerd: 'Man spelend op een accordeon'.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~


Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Pdf: Deelman (1893) Melodieën-gids (28 Mb; klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als'). Het origineel voor deze kopie werd beschikbaar gesteld door het Meertens Insituut.

- Inhoud van de Melodieën-gids bij de Liederenbank.

- Hoe druipt uw degen zo van bloed (Deelman nr. 103), opnamen bij de Liederenbank.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Dansmuziek van speelman Frederik Speets (1853-1923)

De Lambertschager speelman Frederik Speets (1853-1923) hield een handschrift bij met dansmuziek. Het origineel is al tijden zoek, maar gelukkig bezit het Meertens Instituut een fotokopie - en die mocht de Vrolijke Plug gebruiken.

Mazurka uit het handschrift van Speets (rond 1900)

Frederik Speets werd, aldus de brief die het handschrift vergezelt, 'geboren in Abbekerk in Café "Het bonte paard"'. Hij was huisschilder van beroep en was daarnaast ruim vijftig jaar lang organist in de kerken van Abbekerk en Lambertschaag (in de kop van Noord-Holland). Helaas vertelt de begeleidende brief niet welk instrument Speets op dansavonden speelde.

Het handschrift bevat vooral walsen, mazurka's, polka's en schotsen. De oorsprong van de verschillende melodieën is nog niet onderzocht; identificaties in reactie op deze publicatie zijn welkom!

Harmonicaspeler en vrouw met triangel in een danshuis aan de Zeedijk door I.L. Israëls (1892)


Samen met het handschrift van Andries Kiers en dat van Jan Klok (1864-1947, binnenkort online beschikbaar) geeft Speets' verzameling een beeld van de dansmuziek aan het eind van de negentiende eeuw, kort voordat de radio het laatste restje muzikaal isolement van afgelegen leefgemeenschappen definitief zou doorbreken.

Erik Henningsen (Denemarken): Jonge mensen die op een zomeravond naar een accordeonist luisteren (1897)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- PDF van originele handschrift: hs. Speets (8,5 Mb; klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als'), met dank aan het Meertens Instituut voor het beschikbaar stellen van de fotokopie van dit manuscript.

- Gegevens in de Liederenbank.

NIEUW!
Hierbij een transcriptie van het handschrift van Frederik Speets in verschillende formats, met hartelijke dank aan Michel van der Meiren!
- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in MS word.
- Transcriptie in PDF.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Handschrift van de gebroeders Balmer (1801)

Update aug 2020: Nieuwe link naar transcriptie in abc-notatie

Het handschrift van Carel Balmer (1791-1835) en Willem Balmer (1788-1871), 'violisten uit de tijd van Napoleon', bevat 48 melodieën. Er staan vooral eenstemmig genoteerde dansmelodieën in, zoals contredansen, cadrilles, menuetten, marsen en sleiffers. Het is een vrij kleine verzameling, maar ze bevat wel een aantal stukken die in geen enkele andere verzameling voorkomen.

Scans van het origineel zijn niet op internet beschikbaar; wel zijn er maar liefst twee moderne uitgaven, een bij MW-kwadraat en een bij de SVN. De uitgave van de SVN (een van vier door de SVN uitgegeven handschriften) bevat een inleiding met een beschrijving van het manuscript, de auteurs, de muzieksituatie van rond 1800, speeladviezen, en scans van een aantal bladzijden uit het originele handschrift. (De uitgave van MW-kwadraat heeft de Vrolijke Plug niet onder ogen gehad; een pré bij die uitgave zal voor sommigen zijn dat er een digitale facsimile van het complete manuscript bij zit.) In beide uitgaven heeft de muziek een zorgvuldige redactie ondergaan, want het origineel is niet bepaald foutloos. Het handschrift zelf bevindt naar verluidt zich sinds kort in collectie van de Universiteit van Amsterdam.

En hiermee hebben de vier momenteel bekendste handschriften binnen de folkwereld - Hanekuijk, Kiers, Visser en Balmer, alle uitgegeven door de SVN - hun welverdiende plekje in de Lusthof gekregen en opent de Vrolijke Plug de jacht op beter verscholen materiaal.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Handschrift van de gebroeders Balmer (1801).
- Met moderne muzieknotatie, 48 melodieën.
- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- Origineel: Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA). Welingelichte bronnen melden dat het handschrift van Balmer zich inmiddels in de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UvA/UBA) bevindt. Het staat nog niet in de catalogus maar is wel op afspraak in te zien bij de afdeling Bijzondere Collecties.
- Melodienotatie in een computertaal: enkele melodieen in pdf bij 'De Manuscripten'.
- Melodienotatie in een computertaal: Baviaen van Schurhoff (aantal melodieën, in Myriad).
- Papieren uitgave: Muziekboek van Carel en Willem Balmer, violisten uit de tijd van Napoleon, 1801, Jos Koning (red. en aant.), Stichting Volksmuziek Nederland (2006) (modern notenschrift/bewerking) ISBN: 90-74434-05-3 (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Papieren uitgave: Balmer: een muziekmanuscript, Jac Fuchs en Magda Wensing (ed.). Inclusief een cd met pdf van het originele handschrift. Uitgeverij MW2 Doorwerth, 2006. (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Achtergronden: Folkforum
- Achtergronden: De Manuscripten
- Geluidsopnamen: cd De Manuscripten; Twee violen en een bas, cd Twee eeuwen Hollandse Dansmuziek, Syncoop CD 198.

NIEUW aug 2020:
- Complete transcriptie in abc bij archive.org.
- Transcriptie in musicXML.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Het vioolboek van Visser (1817)

Ruim honderd traditionele danswijzen en ruim twintig liederen. De dansmuziek, oorspronkelijk voor viool, wordt tegenwoordig in de folkwereld veel gespeeld. De muziek is opgetekend tussen 1817 en 1821 door een vaardige amateurmuzikant, Wieger Michiels Visser uit Friesland. Een aantal melodieën kent equivalenten in Engeland en Schotland. Sommige zijn ook al te vinden in de Oude en Nieuwe Hollantse Boerenlieties en Contredansen (vanaf 1701) en in het handschrift van Hanekuijk (1703). Visser verzamelde met name veel menuetten, madlots en schotsen.

Madlots uit het hs. van Visser
Het instrumentale deel van het handschrift werd uitgegeven bij de Stichting Volksmuziek Nederland (Uitgeverij 11&30, 1983), ingeleid en geredigeerd door Judica Lookman en Bert Lotz (van Madlot). De derde druk (2007) heeft een uitgebreide inleiding en bevat een aantal afdrukken van het originele manuscript. Het manuscript zelf bevindt zich bij Tresoar, Fries Historisch en Letterkundig Centrum in Leeuwarden.

Sfeerbeeld: Anoniem, Een Engelse herberg (1822)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ - Gegevens: Wieger Michiels Visser (1817-1821) Het vioolboek van Visser (handschrift).

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Met moderne muzieknotatie, 101 dansmelodieën en 21 liederen.

- Scans van het origineel: Tresoar
- Integrale transcriptie, om in boekvorm te printen: Google Drive: Lusthof der Muziek
- Integrale transcriptie, voor gebruik in diverse muziekprogramma's: Google Drive: Lusthof der Muziek

Voor zover de Stichting Volksmuziek Nederland rechten op deze transcriptie kan doen gelden, geeft zij toestemming tot de digitale verspreiding ervan, mits niet voor commerciële doeleinden gebruikt.

- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- PDF: De Manuscripten (enkele voorbeelden)
- Melodienotatie in een computertaal: De Baviaen van Schurhoff (een aantal melodieen, in Myriad)
- Papieren heruitgave: Stichting Volksmuziek Nederland (1983, 2007) (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde.)
- Achtergronden: De Manuscripten; met een handig overzicht van eerdere opnamen.
- Biografie van de auteur: muziekgroep Ja Traditioneel.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Andries Kiers zijn Muzijk boek (1864)

Kiers' 'Nije Mazurka' (nr. 51) door de Boalserter Skotsploech

Andries Kiers Zijn Muzijk boek stamt uit Friesland en bevat zeventig negentiende-eeuwse dansmelodieen, oorspronkelijk voor viool.

Hs. Kiers: Nije Mazurka


Een bewerking van het handschrift (voor C/F-trekharmonica) verscheen bij de Stichting Volksmuziek Nederland. Het originele manuscript bevindt zich bij Tresoar, het Fries Historisch en Letterkundig Centrum. Meer achtergronden zijn te vinden in: Rimmer (1978) Two dance collections from Friesland and their Scotch, English and continental connections. Grins [Groningen], 1978.

Een tijdbeeld: Johannes Marius ten Kate, De Grote Markt in Den Haag (detail) (1887)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Bron: Andries Kiers Zijn Muzijk boek (1864) (handschrift).
- Met moderne muzieknotatie, 70 melodieen, dansmuziek, oorspronkelijk voor viool.

- Scans van het origineel: Tresoar

Voor zover de Stichting Volksmuziek Nederland rechten op deze transcriptie kan doen gelden, geeft zij toestemming tot de digitale verspreiding ervan, mits niet voor commerciële doeleinden gebruikt.

- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- PDF: De Manuscripten (enkele voorbeelden).
- Melodienotatie in een computertaal: De Baviaen van Schurhoff (enkele voorbeelden, in Myriad)
- Papieren heruitgave: Stichting Volksmuziek Nederland 1999, "Andries Kiers Zijn Muzijk boek" : Friese dansmuziek uit 1800, bewerkt voor 2-rijer trekharmonika in de stemming C/F door Anneke Goudkuil. (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Achtergronden: Harmonicahoek . index, etc.
- Geluidsopnamen: cd De Manuscripten ; Boalserter Skotsploech ; Vitriool (met Frans Tromp), cd 'Op goede voet' .
- Dansbeschrijvingen: Elsche Korf & Frans Tromp: Op goede voet (1991) (PDF).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Van Duyse: Het oude Nederlandsche lied (1903-1907)

Drie (- vijf) delen, door Florimond van Duyse

Folkcorn speelt ‘Laet ons den landtman loven’ uit Fl. van Duyse, deel 1:

(Met toestemming van Folkcorn)

De Vlaamse componist, dichter en etnomusicoloog Florimond van Duyse (1843–1910) verzamelde oud-Nederlandse en Vlaamse volksliederen. Het resultaat was een zeer omvangrijk geschiedkundig overzicht, compleet met achtergronden. De 713 liederen zijn onderverdeeld in 15 rubrieken. Er zijn kerstliederen, driekoningenliederen en minneliederen, maar ook 'zieleklachten', 'liederen over de verhouding van den mensch tot de natuur' en 'liederen betreftende het huiselijk en maatschappelijk leven'.

In tegenstelling tot voorgangers als Edmond De Coussemaker of Jan Bols tekende van Duyse de liederen niet op uit de volksmond, maar raadpleegde hij bestaande bronnen. Bij zijn transcripties naar modern notenschrift liet Van Duyse zich vooral leiden door de tekst, om zo het oorspronkelijke ritme te kunnen reconstrueren.

Folkcorn speelt ‘Het Beste van de Wijne’, een volkse interpretatie van ‘Het haentgen van den wijne’ uit Fl. van Duyse.

(Met toestemming van Folkcorn)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:
- Florimond van Duyse (1903-1907) Het oude Nederlandsche lied, vijf delen, Martinus Nijhoff / De Nederlandsche Boekhandel, Den Haag / Antwerpen. Het vierde deel is een index, het vijfde deel (1922) behandelt de Souterliedekens van Willem van Zuylen van Nijevelt.
- Met muzieknotatie (moderne notatie, melodieën deels later getraceerd), 713 liederen, xxx melodieën.
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- DBNL: titelgegevens, teksten en melodieën, index van liedtitels
- PDF: Archive.org. De boeken zijn hier in te zien, maar (vanuit Europa, dd. 11-2010) niet langer als pdf te downloaden. Daarom hier links naar de pdf-scans van deel 1, deel 2 en deel 3.
- Achtergrond: SVM
- Biografie: wikipedia
- Geluidsopnamen: Folkcorn: (o.a.) cd Ghij Sotten.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~