Handschrift Ferwerda (1734)

Het 'Handschrift Ferwerda',

‘Aangelegd de 6 juli 1734
Voor de Fluit
bij P.J. Ferwerda in Harlingen’

bevindt zich in de Bijzondere Collecties van de Universiteit Utrecht. Het bevat hoofdzakelijk menuetten, overgenomen uit een driedelige uitgave van Gerhard Fredrik Witvogel uit 1732-33, getiteld Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises. In het handschift is de muziek voor fluit getransponeerd.

Behalve dat P.J. Ferwerda in Harlingen woonde, komen we weinig van hem te weten. De naam Ferwerda was in de achttiende eeuw in Friesland te algemeen om de persoon achter het handschrift met enige zekerheid te kunnen identificeren.

G.F. Witvogel, die in dit verband misschien ook van meer belang is, leefde van ca. 1696 tot 1746. Hij was afkomstig uit Varel in Duitsland en werd begraven in Aken. Een belangrijk deel van zijn leven woonde hij echter in Amsterdam, waar hij organist was aan de Lutherse Nieuwe Kerk en in 1731 een muziekuitgeverij begon. Bij zijn overlijden omvatte zijn catalogus maar liefst 93 uitgaven, met werken van bekende buitenlandse componisten zoals Händel, Vivaldi, Quantz en Scarlatti, en van Nederlanders, waaronder De Fesch, Groneman, Klein en Nozeman. Overigens staan in de Trois Recueils hoofdzakelijk anonieme stukken.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat.

Noten en bronnen

1) Annotatie: UB Utrecht Hs. 20 A 7 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Mso 5).
2) G.F. Witvogel, 1732-1733: Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises pour servir au clavecin avec la basse continue en partiture, et pour servir au violon, au flûte traversière, et à d'autres instruments. Composées par differents auteurs, Amsterdam.
Premier Recueil: Menuet in D met 4 variaties door F. Geminiani, en anonieme stukken: 15 menuetten, 4 marsen en 3 polonoises.
Second Recueil: 26 anonieme stukken: 20 menuetten, 2 marsen, 4 polonoises.
Troisième Recueil: 54 anonieme menuetten.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Muzikale bestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (2 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3 (20 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in word-doc (4 Mb)

- Scans van het origineel hier of hier.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Handschrift Gresse (ca 1680)

Het ‘Handschrift Gresse’ stamt van rond 1680 en bevat bewerkingen voor klavierinstrument op voorgedrukt zeslijnig muziekpapier. Het is geschreven in verschillende handen. De naam die meerdere malen in het handschrift voorkomt, is die van ene Jb. Gresse. Musicoloog Alan Curtis, die er niet in slaagde de familienaam Gresse in de archieven te achterhalen, opperde in 1961 in dit verband de voornaam Jacob, wat we maar als een slippertje zullen beschouwen van iemand die verder zeer gedegen te werk ging. Deze voornaam lijkt aan de fantasie te zijn ontsproten; er zijn geen aanwijzingen dat er een Jacob Gresse heeft geleefd. Toch is de voornaam blijven plakken, bijvoorbeeld in de catalogus van de Universiteit Utrecht.

Prelude, uitgevoerd door Ernst Stolz

J.B. den Hertog wist in zijn proefschrift uit 2009 meer helderheid te verschaffen. De Gresses bleken afkomstig uit Groenlo in de Achterhoek, waar verschillende generaties organist waren in de St. Calixtuskerk; in de eerste helft van de zeventiende eeuw, tot 1665, was dat ene Joachim of Jan Beerndt Gresse. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Jan. Een van zijn andere zonen, Frans of Franciscus, probeerde tevergeefs in Amsterdam een aanstelling als organist te bemachtigen. Den Hertog veronderstelt dat het boekje van een leerling van één van de Gresses is geweest, aangezien slechts bij enkele composities de naam Gresse wordt vermeld. Ook de korte muziektheoretische inleiding op de eerste pagina van het handschrift duidt op een lesboekje. Of was j.b. Gresse toch bovengenoemde Jan Beerndt...?

De transcriptie werd verzorgd door niemand minder dan onze trouwe transcribent Ad Kwakernaat.

Noten
1) Alan Curtis (red.), 1961. Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw, Monumenta Musica Neerlandica, vol. 3. Amsterdam: Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis.
2) J.B. den Hartog, 2009. Anthoni van Noordt en zijn Tabulatuurboeck (proefschrift, Leiden Universiteit)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bladmuziek en geluidsbestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. Ze zijn nu in de meeste gevallen beschikbaar in de volgende map (ruwweg chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

* Transcriptie in PDF (4 Mb)
* Transcriptie in Word-doc (18 Mb)
* Transcriptie in MusicXML (< 1 Mb)
* Transcriptie in MYR (< 1 Mb)
* Transcriptie in Mp3 (24 Mb)

* Originele handschrift: [Handschrift Gresse], UB Utrecht Hs. 20 A 5 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Msq 1).

Scans van het origineel: http://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002311174&type=2
of
http://aleph.library.uu.nl/F/?func=direct&doc_library=UBU01&doc_number=2311174

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

‘Handschrift Camphuysen’ (na 1652)

In het zogenaamde ‘Handschrift Camphuysen’ staan hoofdzakelijk eenvoudige zettingen voor klavierinstrument, veelal gebaseerd op psalmen, maar enkele ook op wereldlijke melodieën.

Anders dan de titel doet vermoeden is de auteur van het handschrift onbekend; de Amerikaanse musicoloog Alan Curtis gaf het deze naam om aan te geven dat het repertoire grote verwantschap vertoont met het liedboek Stichtelycke Rymen van de remonstrantse predikant en dichter D.R. Camphuysen (1586-1627). Curtis publiceerde in 1961 een uitgave van muziek uit een viertal klavierhandschriften, Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw, met daarin ook een kleine selectie uit dit handschrift.


D.R. Camphuysen: niet de auteur, wel de inspratiebron. Bron: Protestantse portretten van Museum Catharijneconvent Utrecht en Vrije Universiteit Amsterdam (GvN).

De uitermate populaire Stichtelyke Rymen van Camphuysen werden tussen 1624 en 1759 meer dan vijftig keer heruitgegeven, waarbij met enige regelmaat muzikale vernieuwingen werden aangebracht. Zo werd er in de editie uit 1652 muziek van Joseph Butler in opgenomen, een stadsspeelman en schouwburgmuzikant in Amsterdam. Aangezien twee melodieën van Butler in het Handschrift Camphuysen zijn terug te vinden (te weten ‘Wanneer het Hert’ en ‘Hoe ongelijcken Lot’), stamt het handschrift vermoedelijk van na 1652, – en zodoende van na Camphuysens dood.

Speciale muzieknotatie
In het Handschrift Camphuysen komen twee notaties voor die tegenwoordig niet meer in gebruik zijn, te weten één dan wel twee schuine streepjes door de stok van een muzieknoot. Hoe deze notatie te interpreteren wordt uitgelegd in het voorwoord van de transcriptie (zie pdf en word-bestand hieronder). Meer informatie is te vinden in het voorwoord van Alan Curtis (1961) Nederlandse Klaviermuziek uit de 16e en 17e eeuw en Alexander Siblinger (2004) Keyboard Music before 1700.

De transcriptie werd gemaakt door Ad Kwakernaat. Ad heeft ervoor gekozen deze bijzondere notaties als volgt weer te geven. De aanduiding van één schuine streep door de stok van een noot is vertaald in een lage mordent en een noot met twee schuine strepen door de stok in een dubbele hoge mordent. Er zijn echter zeker ook andere muzikale keuzes mogelijk. Zelker bij het beluisteren van de mp3-bestanden zal duidelijk zijn dat de (hedendaagse?) muzikale smaak soms andere keuzes vraagt.

Het Handschrift Camphuysen maakt deel uit van de Bijzondere Collecties van de Universiteit Utrecht.

Noten en bronnen
- Schenkeveld-van der Dussen, 2014. Receptie, tekst en muziek van Camphuysens Stichtelycke rymen. In: De zeventiende eeuw, Vol 30, No 2. http://www.de-zeventiende-eeuw.nl/index.php/dze/article/view/9934/10414
- Rudolf Rasch, 2013. Geschiedenis van de muziek in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1572-1795, hoofdstuk 10: De theaters I: Amsterdam.
http://www.let.uu.nl/~Rudolf.Rasch/personal/Republiek/Republiek10-Theaters1.pdf
- Rudi A. Rasch, 1973. Some Notes on the Camphuysen Manuscript. Tijdschrift van de Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis. Deel 23, No. 1, pp. 30-43. http://www.jstor.org/stable/938864
- Rudolf Rasch, 2013. Geschiedenis van de muziek in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1572-1795, hoofdstuk 8: De kerken I: Reformatorische richtingen. http://www.let.uu.nl/~Rudolf.Rasch/personal/Republiek/Republiek08-Kerken1.pdf
- Alexander Silbiger, 2004. Keyboard Music Before 1700. Psychology Press, blz. 45 e.v.. In te zien op Google Books,
https://books.google.nl/books?id=6bJ4H1TJ7FYC. Doorzoek de tekst bijvoorbeeld op ‘double stroke’.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bladmuziek en geluidsbestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (4 Mb)
- Transcriptie in Word-doc> (10 Mb)
- Transcriptie in musicXML (< 1 Mb)
- Transcriptie in MYR (< 1 Mb)
- Transcriptie in mp3 (41 Mb)

- Originele handschrift: [Handschrift Camphuysen], UB Utrecht Hs. 20 A 5 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Mso 2). Scans van het originele handschrift zijn online beschikbaar:
http://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=48200&type=6
of
http://aleph.library.uu.nl/F/?func=direct&doc_library=UBU01&doc_number=2311150
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Tielman Susato - Allerhande Danserye (1551)

De Antwerpse drukker Tielman Susato (ca. 1510/15 – na 1570) was een van de eerste muziekuitgevers van de Lage Landen. Voorheen (namelijk vanaf de tweede helft van de 15e eeuw) werd er vooral in Italië, Frankrijk en Duitsland muziek uitgegeven.

Susato was beroepsmuzikant. In 1531 was hij als stadspijper in dienst van de stad Antwerpen. In 1551 gaf hij drie ‘Musyck boexkens’ uit, met daarin polyfone muziek van verschillende componisten. Twee van die boekjes bevatten meerstemmige ‘amoureuse liedekens’, voorzien van Nederlandse teksten. In het derde staan ‘alderhande danserye’, ofwel instrumentale dansnummers. Dit was de eerste uitgave van instrumentale muziek uit onze contreien. In totaal gaf Susato een zestigtal bundels uit met missen, motetten, madrigalen, Franse en Nederlandse chansons, en dus één met dansen.


Meester van de Vrouwelijke Halffiguren: Musicerend gezelschap (detail, 1e helft 16e eeuw). (RKD)

Danserye bestaat uit vier stemboekjes (sopraan, alt, tenor en bas). De muziek is genoteerd in de zogenaamde mensurale notatie, zonder maatstrepen. Deze notatie is een voorloper van het moderne notenschrift. Het repertoire bestaat uit basse danses, branles, rondes, allemandes, galliardes en pavanen.

Er zijn twijfels of de polyfone composities in Danserye en aanverwante bundels werkelijk bedoeld waren om op te dansen (waarmee overigens niet is gezegd dat de melodieën zélf geen dansmuziek zouden zijn). Waarschijnlijk waren deze en vergelijkbare uitgaven veeleer bestemd voor rijke amateurs dan voor beroepsmuzikanten, en het is niet uit te sluiten dat ze met name werden gebruikt voor amateuruitvoeringen in de huiselijke sfeer. De muziek werd dan gespeeld door een consort ofwel muziekensemble, dat vaak bestond uit een ‘familie’ van vier dezelfde instrumenten, die op verschillende grondtonen waren gestemd.

Bernard Thomas (5) beargumenteert tevens dat de muziek niet noodzakelijkerwijs genoteerd staat in de toonsoort waarin zij werd uitgevoerd. Waarschijnlijk waren muzikanten gewend om bij het spelen te transponeren. De keuze voor de afgedrukte toonsoort hing samen met drie overwegingen: (a) het vermijden van hulpstreepjes, (b) een uitgangspunt kiezen dat transponeren eenvoudig maakte, en (c) het modale/tonale karakter van de toonzetting bewaren (toonsoorten met meer dan één of hoogstens twee bessen waren niet gebruikelijk). Een en ander betekent uiteraard dat ook de hedendaagse muzikant zich bij de uitvoering de nodige vrijheid kan – of zelfs moet – veroorloven. Meer details over de uitvoeringspraktijk zijn te vinden in de verhandeling van Thomas en in het voorwoord van de PDF die wij van Danserye maakten.

Voor wie wil weten hoe deze muziek kan klinken: de afgelopen decennia zijn de composities uit Danserye geregeld op lp, cd of anderszins vastgelegd. Luistervoorbeelden zijn onder meer te vinden op concertzender.nl en youtube.(6)

Noten en bronnen
1) http://home.scarlet.be/huib.billiet/grafisch/muziekdruk.html
2) http://www.dbnl.org/tekst/_vla016199301_01/_vla016199301_01_0007.php
3) http://nl.wikipedia.org/wiki/Tielman_Susato
4) http://www.muziekencyclopedie.nl/action/entry/Tielman+Susato
5) http://www.townwaits.org.uk/essays_susato.shtml Deze essays vormen een uitstekende musicologische introductie op Susato’s Danserye, inclusief een verhandeling over de gebruikte toonsoorten en het transponeren daarvan.
6) Een leuk voorbeeld is de playlist ‘Tielman Susato Danserije 1551’ van Ernst Stolz. Deze viola-da-gambaspeler en multi-instrumentalist heeft, in gevarieerde, historisch verantwoorde bezettingen, vrijwel de hele bundel opgenomen: https://www.youtube.com/user/ernststolz/playlists.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bladmuziek en geluidsbestanden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (6,5 Mb)
- Transcriptie in Word-doc (14 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (30 Mb)
- Transcriptie in abc (transcriptie Ad Kwakernaat)
- Transcriptie in abc (transcriptie door Frank Nordberg, interpretatie op basis van Giesberg)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Balthasar Kloeckhoff (1695)

Het muziekboekje van Balthasar Kloeckhoff is nauw verwant aan dat van zijn oudere broer Christiaan Augustus Kloeckhoff. Voor achtergrondinformatie verwijst de Vrolijke Plug daarom gemakshalve naar het bericht waarin het handschrift van Christiaan Augustus wordt gepresenteerd.


Scan van de eerste bladzijde uit het handschrift van Balthasar Kloeckhoff.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc (26 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (110 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Christiaan Augustus Kloeckhoff (ca. 1695)

Ditmaal het eerste van een tweetal nauw aan elkaar verwante muziekboekjes, eigendom van de gebroeders Kloeckhoff uit Culemborg, die als lesmateriaal dienden toen zij aan het eind van de zeventiende eeuw in Duitsland gingen studeren. Deze boekjes bevinden zich in het Gelders Archief, in de nalatenschap van de familie Bosch van Rosenthal.

Christiaan Augustus (1676 – 1746) en Balthasar Kloeckhoff (1680 – 1764) waren zonen van Balthasar Kluckhoff (1649 – 1708) en Catharina Rüllmans (overl. 1721). Kluckhoff senior was afkomstig uit Duitsland en had zich in de jaren zeventig van de zeventiende eeuw in Culemborg gevestigd. Naast bestuurlijke functies in het graafschap bekleedde hij daar een vertrouwenspositie bij gravin Louise Anna van Waldeck-Eisenberg (1653 – 1714), de toenmalige gravin van slot Culemborg.


Culemborg, Sint Andries Schans, Cuylenburg, Jan Peeters, Gaspar Bouttats, 1674

De broers groeiden dus op in een gegoed milieu. Rond hun achttiende kregen ze muziekonderricht van Henrich (Heinrich) Reinis, een beroepsmusicus en muziekdocent uit het Duitse Wesel, enkele tientallen kilometers ten oosten van Nijmegen. Waarschijnlijk studeerden de broers in die tijd rechten in Duitsland. De beide manuscripten, lesboekjes voor clavecimbel, werden vermoedelijk grotendeels door deze Henrich Reinis samengesteld. Reinis was in 1686 organist in Dortmund; in Wesel was hij dirigent van het Collegium musicum (muziekgezelschap) en werkte hij als organist en kantor (leider van een kerkkoor). De bundels bevatten een veelzijdig repertoire, variërend van statige dansen, liederen en protestantse koralen tot meer volkse populaire dansen en liedjes. De bundels dragen – niet zo verwonderlijk – een duidelijk Duitse signatuur, maar er komen ook enkele nederlandstalige en ‘pan-Europese’ stukken in voor.

Klassieke musici hebben de handschriften eerder al dankbaar doorgespit op zoek naar origineel repertoire. De Nederlandse toetsenist Dirk Luijmes ontdekte er een suite in van Johann Jacob Froberger, die zowel door hem als door de Duitse klavecinist Wolfgang Kostujak op cd werd gezet.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat. Voor het handschrift van Balthasar Kloeckhoff verwijzen we naar dit bericht hier op de Lusthof der Muziek.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (70 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Speelmansboek van VanPelt uit Maastricht/Tongeren (1786-1824)

Het speelmansboek van VanPelt wordt bewaard in de O.L.Vrouwebasiliek in Tongeren (hs. 81). Het handschrift draagt de naam van P.J. Vanpelt, vermoedelijk zowel de eigenaar als opsteller van het handschrift, en tevens de componist van tenminste drie stukken daarin. Mogelijk betreft het hier ene Petrus-Josephus Vanpelt, maar eerlijkheidshalve dienen we te erkennen dat daar geen zekerheid over bestaat.

Wel zijn er betrouwbare aanwijzingen dat het handschrift daadwerkelijk uit Maastricht stamt. Behalve dat het opdook in het nabijgelegen Tongeren, schuilen die vooral in de verschillende melodietitels die refereren aan de stad, de naaste omgeving en enkele bekende inwoners.


Jan Josef Horemans de jongere (Antwerpen, ca. 1714-1790): Dansende mensen voor een herberg (ca. 1760).

Het chronologisch geordende vioolboek bevat 467 nummers en omspant de periode 1786-1824. Het veelzijdige repertoire suggereert dat Vanpelt als muzikant van vele markten thuis was. Het lijkt erop dat hij zowel actief was in de schouwburg als in de kerk, en dat hij daarnaast als speelman optrad bij officiële gelegenheden (denk bijvoorbeeld aan schuttersfeesten) en danspartijen van de burgelijke middenklasse.

Het handschrift bevat (veelal Franse) opera-aria's, muziek voor kerkensemble, dansen, marsen en liederen. Onder de dansen vinden we met name colonnes, quarées (zijnde de twee vormen van contradansen die Vanpelt onderscheidt), menuetten en walsen. In enkele melodieën klinkt een meer ‘volkse’ afkomst door. De meeste deunen zijn eenstemmig genoteerd, maar er zijn ook zo’n zeventig stukken voor twee violen.

In 1996 verscheen bij Alamire Peer een facsimile druk van het handschrift met een inleiding door Gilbert Huybens en Eugen Schreurs, met daarin veel waardevolle informatie over de afkomst van de melodieën, het muziekleven in die tijd en het weinige dat over P.J. Vanpelt bekend is. Huybens en Schreurs ontdekten dat een groot aantal melodieën ook in de lijvige La Clé du Caveau (Parijs, 1811) is terug te vinden. De vierde editie van La Clé du Caveau (Parijs, 1848) is de volledigste (2350 nummers) en vermeldt tevens uit welke opera’s de melodieën afkomstig zijn.

Het handschrift van VanPelt werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (32 Mb)
- Transcriptie in Word-doc (74 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (deun 1-150)(108 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 151-300)(132 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 301-467)(110 Mb)
- Transcriptie in abc

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (1e druk, Parijs, 1811)
URL: Archive.org (zonder de uitgebreide inhoud en bronverwijzingen)

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (4e druk, Parijs, 1848)
URL: Hathitrust (met uitgebreide inhoud en bronverwijzingen, maar alleen online te bekijken)

E. Schreurs (1996) Late 18th- and Early 19th-Century Polyphonic Settings of Speelman Music from Maastricht. In: Revue belge de Musicologie / Belgisch Tijdschrift voor Muziekwetenschap, Vol. 50, pp. 153-165. URL: JStor

P.J. Vanpelt, Speelmansboek uit Maastricht (facsimile uitgave, Alamire 1996), met een inleiding door G. Huybens & E. Schreurs.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Thysius (1595-1630) gedigitaliseerd!

De Vrolijke Plug heeft het grote genoegen u een nieuw digitaal kleinood aan te mogen bieden, een transcriptie van het oudste Noord-Nederlandse handschrift met populaire muziek: het Luithandschrift van Thysius.

Heel wat mensen hebben in de loop der tijd hun naam aan dit handschrift verbonden: het werd rond 1600 samengesteld door Adriaan Joriszoon Smout, was rond 1650 eigendom van de rijke boekverzamelaar Johannes Thijs, werd rond 1885 door prof. J.P.N. Land overgezet in notenschrift en recentelijk tenslotte gedigitaliseerd door onze onvermoeibare hoftranscribent Ad Kwakernaat.

Afb.: 'Terra', Crispijn de Passe (I) & Maarten de Vos c. 1590 - 1600. Museum Boymans van Beuningen (collectie.boijmans.nl/nl/).

De artikelen van professor Land waren al enige tijd op de Lusthof te vinden, maar hierbij presenteren wij u de melodieën in modern notenschrift, in een reeks van digitale formaten, te weten pdf-, mp3-, abc-, xml- en myr-bestanden van alle melodieën, gebaseerd op de interpretatie van J.P.N. Land.

Alle bestanden zijn te vinden op de reeds bestaande pagina over het Handschrift van Thysius.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Aanvulling oktober 2021: De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Hs. Für Maaghdalena Darrest (1716)

Het handschrift Für Maaghdalena Darrest, gedateerd 1716, bevindt zich in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (133 K 26). Van de naam van de eigenaresse doen nogal wat spellingsvarianten de ronde. De ‘gestandaardiseerde’ naam wordt doorgaans geschreven als Magdalena d'Arrest; andere spellingsvarianten van voor- en achternaam zijn Maaghdalona en Dakkest of Dakkert. Het manuscript werd in 1933 gekocht en ondergebracht in de collectie van de gedreven amateurmusicoloog Scheurleer. In 1936 werd het toegevoegd aan de handschriftencollectie van de KB.

Deftig gezelschap bij een klavier. Toegeschreven aan Balthasar Denner (werkzame periode 1696 – 1749, in de jaren dertig woonachtig in Amsterdam). RKD, nr. 204082.

Het voorgedrukte muziekpapier draagt het vignet van Paulus Matthysz te Amsterdam, met als onderschrift ‘in ’t Mufyc-boek, is alderley gelinieert Papier, Italiaenfe, en andere Mufyc te koop.’ De muziek is genoteerd voor een klavierinstrument.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat. Scans van het origineel zijn niet online beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (14 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(27 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Handschrift in de catalogus van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Nieuwe Hollandsche Schouwburg: fragmenten 7 & 8 (1765)

Een tijdje geleden dook er een kleine maar mysterieuze verzameling gedrukte 18e-eeuwse bladmuziek op, vermoedelijk fragmenten van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, een serie boekjes met speelmansmuziek die vanaf 1751 werd uitgegeven door Johannes Smit in Amsterdam. Alleen de eerste zes delen van deze reeks waren teruggevonden. Jos Koning van muziekgroep Twee Violen en een Bas schreef er een uitgebreid werk over en wijdde er cd's aan.

La Cuisse (ca. 1762) Le répertoire des bals: La Griel

Een nauwkeurige vergelijking met ander materiaal uit die tijd verschaft meer duidelijkheid. De gevonden partituren kunnen eigenlijk niet anders zijn dan latere deeltjes van de NHS. Een voorlopig overzicht van de bewijzen is te vinden in de digitale uitgave die we hebben gemaakt en waarvoor Ad Kwakernaat de transcriptie voor zijn rekenening nam. Een leuk detail is dat we aan de hand van het karakteristieke 'handschrift' zelfs de vermoedelijke graveur hebben weten te achterhalen van zowel de fragmenten als eerdere deeltjes van de NHS. Dit was Pieter Mol, een graveur die in de tweede helft van de 18e eeuw voor diverse Amsterdamse uitgevers muziek en landkaarten bewerkte. Een meer gedetailleerde bewijsvoering komt later aan bod; we bieden je nu alvast de gevonden deunen aan. Met dank aan Kautilya en Jac F. voor hun hulp bij het traceren van het materiaal.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (6 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(35 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Website van Jos Koning.

- Eerste zes delen van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (transcripties etc.).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Mentjot (ca 1771)

Juni 2013: nieuwe transcripties beschikbaar!

Dit handschrift is gezet voor klavier en bevat 63 melodieën. Er staan voornamelijk dansen in: veel menuetten, en een aantal gigues, murki's (!?), et cetera (maar geen mazurka's, zoals elders gesuggereerd; die kwamen pas in de 19e eeuw in de mode).

Fragment van een centsprent van rond 1780, t Vermaaklyk tydverdryf, zo noemt men alles, wat dit prentgestel vertoont

Afkomstig van het Geheugen van Nederland.

In het handschrift Mentjot (deze schrijfwijze lijkt de voorkeur te hebben boven 'Mentiot', zoals het elders wordt gespeld) staan drie verschillende namen: Jan Mentjot, Johan Gerhard Mentjot en Johannis Jacobus Mentiot. Ook worden er diverse jaartallen in vermeld, alle tussen 1765 en 1781(4?). Daarnaast valt een steeds terugkerende woordje op: 'Borg'.

Hs. Mentjot

Naar deze vermoedelijke schrijvers of eigenaren is nog geen onderzoek gedaan. In de 18e en begin 19e eeuw lijkt de familienaam Mentjot eigenlijk maar op een plek in Nederland voor te komen, in de Achterhoek en meer specifiek in Gendringen, iets ten noordoosten van Nijmegen. Jac F. ontdekte dat het nabijgelegen stadje Terborg vroeger ook wel (ter) 'Borg' heette: het lag bij een rijke burcht, kasteel Wisch. Het klavierhandschrift moet welhaast uit een betrekkelijk welgestelde familie komen, maar de familie Mentjot lijkt nooit het kasteel zelf te hebben bewoond.

Recentelijk (okt. 2012) stuitte ik op een artikel van musicoloog Rudolf Rasch, waarin hij schrijft: "Julius Röntgen zag in 1926 in Laag-Keppel een speelmansboekje van Johan Gerhard Mentjot, gedateerd Terborg 3.3.1769, met eenvoudige zettingen van lied en danswijzen voor klavier. Zie Julius Röntgen, ‘Een kermismuziekboekje uit het jaar 1789,’ [sic, in het artikel zelf staat 1769], Caecilia en het Muziekcollege 84 | 14/3 (1.12.1926), pp. 35-40." Laag-Keppel ligt 15 kilometer ten noord-westen van Terborg. Dat sluit dus mooi aan op de veronderstelde plek van herkomst van het handschrift!

De muziek tot slot. Hier een bladzijde met een melodie gezet voor klavier.

Hs. Mentjot

Dit handschrift werd door het NMI gescand en is online beschikbaar.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Hs. Mentjot (NMI Kluis D 14) bij de Liederenbank (met overzicht van liedtitels)
- Hs. Mentjot bij het NMI
- Scan bij het NMI: Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Transcriptie in PDF (26 Mb).
- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in mp3 (53 Mb).
- Transcriptie in myr.
- Transcriptie in abc.

- Het artikel van Rudolf Rasch, in Muziekgeschiedenis van de Nederlandse Republiek, hoofdstuk 15: Beroeps- en amateurmusici, blz. 24
- De bewerking door Julius Röntgen is te vinden bij het NMI: Een Kermismuziekboekje uit het jaar 1769 / Voor Viool en Piano bewerkt / van / Julius Röntgen.
- Een artikel van Julius Röntgen over zijn vondst van het handschrift is te vinden op De vereenigde tijdschriften Caecilia en Het muziekcollege, 1926 (zoek op 'kermismuziekboekje')
- Meer over de familie Mentjot in de Achterhoek bij het genealogie domein
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Bolhuis I NMI-21K17 (1730-1778)

Het handschrift Van Bolhuis-I (NMI 21 K 17) is het oudste van drie handschriften van de familie Van Bolhuis (hier lees je meer over de andere handschriften). Het werd begonnen door M. van Bolhuis (1730) en was later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778). Er staan 279 melodieen in.

Michiel van Bolhuis en zijn echtgenote, ca 1738.

Michiel van Bolhuis (1713-1764) was een welgesteld advocaat in Groningen. Zijn zoon Jan was rechter in dezelfde stad. Uit de inventaris van een veiling blijkt, dat Michiel van Bolhuis een grote verzameling muziekinstrumenten en gedrukte en handgeschreven muziekboeken bezat.

Hs. Van Bolhuis-I: Springdans.

In deze 'verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool' staan menuetten, marsen, bourées, gigues, contredansen en melodieën met titels als Cataljon, Repeltje, Amable van Cöhr, Springdans, Wilhelmus Van Nassouwen, O Jammer en Elende, etc.

De facsimile van dit handschrift is te vinden op de site van het NMI.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-1 zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 18 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 250 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 1 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 2 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-I bij het Nederlands Muziek Instituut

- Scan bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-1 (NMI-21K17)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Van Bolhuis-II (NMI-21K16) (1738-1773)

De Groningse familie Van Bolhuis heeft maar liefst drie handschriften nagelaten. In alledrie staat M. van Bolhuis als eerste eigenaar vermeld; daarna werden ze doorgegeven aan (en mogelijk aangevuld door) volgende generaties Van Bolhuis. In de handschriften staan zodoende verschillende jaartallen.

Afb.: Elegant gezelschap achter een balustrade (c. 1730)


Geordend op basis van het oudste vermelde jaartal zijn dat:

1) 'Van Bolhuis-I' - NMI 21 K 17: M. van Bolhuis (1730), later in bezit van A.E. van Bolhuis (1764) en Jan van Bolhuis (1778) (initialen 'A.E.' en niet 'A.F.'). Bevat 279 melodieën.

2) 'Van Bolhuis-II' - NMI 21 K 16: M. van Bolhuis (1738), later in bezit van Jan van Bolhuis (1773), Verzameling van dansen, marsen en volkswijzen, gezet voor de viool. Bevat 277 melodieën.

3) 'Van Bolhuis-III' - Groninger Archieven: (Het 'Recueil de plusieurs pieces de musique'): M. de Bolhuis (1739) later in bezit van Iean de Bolhuis (1773). Bevat xxx melodieën.

Dit blogbericht gaat over het tweede handschrift: Van Bolhuis 1738, NMI 21 K 16. Dit handschrift maakt onderdeel uit van de collectie Vlam en werd door het Nederlands Muziek Instituut (NMI) gedigitaliseerd.

Hs. Van Bolhuis-II: Polonoise.


Het tweede handschrift is een verzameling van dansen en marsen. Het bevat vooral veel menuetten, en tevens polonoises, bourées, marsen, gigues en melodieën met titels die we ook in de grote Amsterdamse series (ONHBC, HS en NHS) tegenkomen. Er staan titels in als Dans op de koorde met schaatzen; De Graven van Hollant; De groene boer; Groninger dans; Boeren dans met klompen; Olde Wijven; Versche mosseltjes; et cetera.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Alle transcripties van Van Bolhuis-II zijn gemaakt door Ad Kwakernaat

- PDF-transcriptie (met inhoud en inleiding, om uit te printen, 17 Mb).
- abc-code (0,1 Mb).
- mp3-bestanden (groot bestand, 210 Mb).
- musicXML-formaat (voor Finale, Sibelius, etc, 9 Mb).
- MYR-formaat (voor Harmony, Melody Maker, etc, 3 Mb).

- Gegevens hs. Van Bolhuis-II bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan van het handschrift bij het NMI: Handschrift Van Bolhuis-2 (NMI-21K16)

- In het menu rechts vind je een link naar de andere handschriften van Van Bolhuis.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

De Gruijtters' beiaardboek (1746)

Nadat de blinde beiaardier en blokfluitspeler Jacob van Eyck rond 1630 had ontdekt hoe men door te fluiten de afzonderlijke boventonen van een klok kan laten klinken, maakte de bouw en het stemmen van carillons een grote ontwikkeling door. (Zuivere) carillonmuziek was vanaf die tijd in veel steden niet meer uit het openbare leven weg te denken.

Het beiaardboek uit 1746 van de Antwerpse stadsbeiaardier Ioannes de Gruytters (Johannes de Gruijtters) is één van de belangrijkste Vlaamse bronnen van beiaardmuziek - en populaire muziek - uit de 18e eeuw. De Gruytters maakte beiaardbewerkingen van bekende melodieën en populaire deuntjes van zijn tijd: zijn handschrift vormt een staalkaart van de muziek die in de 18de eeuw van de torens klonk.

Peter Bremer speelt uit het beiaardboek van De Gruytters


De melodieen kunnen natuurlijk ook op ieder ander instrument worden gespeeld; hier speelt Paul Oorts een minuet van De Gruytters op een hommel (ook wel vlier, Noordse balk, épinette):


(De hommel is een aloud volksinstrument uit de Lage Landen; de oudste bekende hommel uit Nederland draagt het jaartal 1608. In Vlaanderen verwierf het instrument na WO II nieuwe populariteit.)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Oorspronkelijke titel: ANDANTEN, | marchen, gavotten, Ariaen, giguen, | Corenten, Contre-dansen, Allegro, | preludies, menuetten, trion, &.&. | Voor. Den. Beÿaart. Ofte. | Klok-Spil. | By een vergaedert ende op gestelt. | Door my | Ioannes, de, gruÿtters, | beÿart ofte klok-spilder der | stadt ende Chatedraele | TOT. ANTWERPEN | 17 46

- Een digitale scan van het originele handschrift (Antwerpen, Bibliotheek van het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium, 17.761 (hs).

- Papieren heruitgaven hier en hier.

- De inhoud van het beiaardboek bij de Nederlandse Liederenbank.

- Beginregels ('incipits') van de melodieen bij het RISM (Répertoire Internationale des Sources Musicales).

- Een flink aantal getranscribeerde (en deels bewerkte) melodieen.

- Achtergronden op de blogspot Mémoire du folk en Nord Pas-de-Calais.

- Achtergronden over de muzikale ontdekkingen van Van Eyck en de ontwikkeling van de carillonbouw in Een muziekgeschiedenis der Nederlanden (red. L.P. Grijp, Amsterdam University Press, 2001.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Luithandschrift van Thysius (1595-1630)

~~~ NIEUW (nov. 2013): transcripties door Ad Kwakernaat in diverse digitale formaten! (zie onderaan deze pagina) ~~~

Dit handschrift uit de bibliotheek van verzamelaar Thysius is geschreven door Adriaen Smout ("den bekenden geestelijken woelwater Adriaan Joriszoon Smout, predikant te Amsterdam... Smout den vijand van Vondel..." aldus J.P.N. Land).

Het is het dikste luithandschrift ter wereld en een van de weinige uit Nederland. Het bevat Italiaanse dansen, bewerkingen van madrigalen, chansons, motetten, psalmen en Engelse, Franse en Nederlandse liederen en dansen. Smout had een bijzondere belangstelling voor muzikale volkscultuur en noteerde ook allerhande boerendansen en schunnige liedjes. Het bevat talloze unica.

Brande Champaigne - uit het luitboek van Thysius door Luthval


De muziek in het handschrift is genoteerd als luittablatuur: de 'notenbalken' stellen in werkelijkheid de snaren van het instrument voor en de tekens geven aan welke snaar waar (en wanneer) dient te worden ingedrukt. Dat leren lezen is geen sinecure, maar... de Vrolijke Plug heeft goed nieuws in petto!

Bladzijde uit het hs. Thysius

Het handschrift werd in 2009 in een prachtige facsimile heruitgegeven door de Nederlandse Luitvereniging, een lovenswaardige actie die echter door de lastig te ontcijferen luittablatuur de muziek niet voor het 'grote' publiek zal ontsluiten.

Ons grote geluk is dan ook dat (reeds halverwege de jaren tachtig van de 19e eeuw!) het handschrift de aandacht trok van een wetenschappelijke duizenpoot, prof. J.P.N. Land. Hij maakte er een gedegen studie van, transcribeerde de melodieën naar modern notenschrift en sorteerde ze op thema. Hij schreef er mooie dingen bij, zoals: De Luit dan, ofschoon door den regtzinnigen musicus van heden versmaad, zoozeer dat hij het veelal beneden zich acht, de rol die zij eenmaal vervuld heeft ernstig te onderzoeken, is eeuwenlang het speeltuig geweest, waaraan de keur der beschaafde wereld dezelfde beteekenis hechtte als die tegenwoordig aan den pianoforte wordt toegekend.

Luitspeler, Hendrik Terbrugghen (1588-1620)
(De luit was symbool van de welopgevoede klasse, maar deze heer hoeft toch hopelijk niet meer te rijden.)

Omdat Land zijn noeste arbeid in wetenschappelijke tijdschriften publiceerde dreigde ook zijn versie in de vergetelheid te raken, maar gelukkig biedt internet weer eens uitkomst, dit keer vooral via de onverwachte tussenkomst van de University of Michigan, die Land's werk op archive.org plaatste.

Ski56ppy: Lute music from Thysius ms. c. 1600

En zo is het nu weer vindbaar. Voor de duidelijkheid: Land publiceerde het handschrift in veertien afleveringen, verdeeld over zeven porties van 1885-1887. Dat vraagt enig zoekwerk van de gebruiker!
De onderwerpen van de afleveringen zijn:

1. Inleiding; Nederlandse wereldlijke liederen
2. Engelse liederen
----------
3. Franse liederen
----------
4. Zuid-Europese liederen
5. Geestelijke liederen
6. Kerkelijke composities
7. Zelfstandige luitmuziek
----------
8. Volksdanswijzen ("Inheemsche dansen")
9. Allemandes
10. Pavanes, pass'emezi
11. Galliardes en volta's
----------
12. Branles
13. Courantes
14. Overige dansen

De digitale transcriptie van Ad kwakernaat volgt de ordening van Land, verdeeld over drie delen:
Deel 1: Nederlandse, Engelse, Franse en Zuid-Europese liederen
Deel 2: geestelijke liederen, kerkelijke composities en zelfstandige luitmuziek
Deel 3: volksdansen, allemandes, pavanes, pass'emezi, galliardes, volta's, branles, courantes en overige dansen

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

Adriaen Jorisz Smout (1595) [Het luitboek van Thysius], handschrift.
- Origineel: muzieknotatie in luittablatuur; interpretatie J.P.N. Land: omgezet naar moderne muzieknotatie, melodieën in 14 categorieën geordend en van commentaar voorzien.
- Origineel in de Bibliotheca Thysiana (Universiteit Leiden).
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels.
- Scans: (alleen enkele voorbeelden)

Artikelen van J.P.N. Land (pdf):
- archive.org: Land (1885) deel 1 & 2 (wil het downloaden van archive.org niet lukken, klik dan aldaar op de knop 'All files: HTTP' links op de pagina en dan - bijvoorbeeld - op de link naar de pdf).
- Land - deel 3 (klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als')
- archive.org: Land (1887) deel 4 tm 11
- Land - deel 12-14 (klik met je rechtermuisknop op de link en selecteer 'koppeling opslaan als')

- Papieren heruitgave (2009, luittablatuur): De facsimile heruitgave uitgebreid met commentaar, uitgegeven door de Nederlandse Luitvereniging en de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Muziekgeschiedenis.
- Achtergronden: Leiden Universiteit
- Achtergrond in JSTOR: overzicht van de artikelen door JPN Land (alleen toegankelijk vanuit bv. een universiteitsbibliotheek)
- Achtergronden: concordanties met enkele Engelse broadsides en MIDI: Sixteenth Century Broadside Ballad

NIEUW (nov. 2013): digitale transcripties door Ad Kwakernaat
- Transcripties Google Drive: Lusthof der Muziek
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Het vioolboek van Visser (1817)

Ruim honderd traditionele danswijzen en ruim twintig liederen. De dansmuziek, oorspronkelijk voor viool, wordt tegenwoordig in de folkwereld veel gespeeld. De muziek is opgetekend tussen 1817 en 1821 door een vaardige amateurmuzikant, Wieger Michiels Visser uit Friesland. Een aantal melodieën kent equivalenten in Engeland en Schotland. Sommige zijn ook al te vinden in de Oude en Nieuwe Hollantse Boerenlieties en Contredansen (vanaf 1701) en in het handschrift van Hanekuijk (1703). Visser verzamelde met name veel menuetten, madlots en schotsen.

Madlots uit het hs. van Visser
Het instrumentale deel van het handschrift werd uitgegeven bij de Stichting Volksmuziek Nederland (Uitgeverij 11&30, 1983), ingeleid en geredigeerd door Judica Lookman en Bert Lotz (van Madlot). De derde druk (2007) heeft een uitgebreide inleiding en bevat een aantal afdrukken van het originele manuscript. Het manuscript zelf bevindt zich bij Tresoar, Fries Historisch en Letterkundig Centrum in Leeuwarden.

Sfeerbeeld: Anoniem, Een Engelse herberg (1822)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ - Gegevens: Wieger Michiels Visser (1817-1821) Het vioolboek van Visser (handschrift).

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Met moderne muzieknotatie, 101 dansmelodieën en 21 liederen.

- Scans van het origineel: Tresoar
- Integrale transcriptie, om in boekvorm te printen: Google Drive: Lusthof der Muziek
- Integrale transcriptie, voor gebruik in diverse muziekprogramma's: Google Drive: Lusthof der Muziek

Voor zover de Stichting Volksmuziek Nederland rechten op deze transcriptie kan doen gelden, geeft zij toestemming tot de digitale verspreiding ervan, mits niet voor commerciële doeleinden gebruikt.

- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- PDF: De Manuscripten (enkele voorbeelden)
- Melodienotatie in een computertaal: De Baviaen van Schurhoff (een aantal melodieen, in Myriad)
- Papieren heruitgave: Stichting Volksmuziek Nederland (1983, 2007) (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde.)
- Achtergronden: De Manuscripten; met een handig overzicht van eerdere opnamen.
- Biografie van de auteur: muziekgroep Ja Traditioneel.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Andries Kiers zijn Muzijk boek (1864)

Kiers' 'Nije Mazurka' (nr. 51) door de Boalserter Skotsploech

Andries Kiers Zijn Muzijk boek stamt uit Friesland en bevat zeventig negentiende-eeuwse dansmelodieen, oorspronkelijk voor viool.

Hs. Kiers: Nije Mazurka


Een bewerking van het handschrift (voor C/F-trekharmonica) verscheen bij de Stichting Volksmuziek Nederland. Het originele manuscript bevindt zich bij Tresoar, het Fries Historisch en Letterkundig Centrum. Meer achtergronden zijn te vinden in: Rimmer (1978) Two dance collections from Friesland and their Scotch, English and continental connections. Grins [Groningen], 1978.

Een tijdbeeld: Johannes Marius ten Kate, De Grote Markt in Den Haag (detail) (1887)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Bron: Andries Kiers Zijn Muzijk boek (1864) (handschrift).
- Met moderne muzieknotatie, 70 melodieen, dansmuziek, oorspronkelijk voor viool.

- Scans van het origineel: Tresoar

Voor zover de Stichting Volksmuziek Nederland rechten op deze transcriptie kan doen gelden, geeft zij toestemming tot de digitale verspreiding ervan, mits niet voor commerciële doeleinden gebruikt.

- NMI: titelgegevens
- Liederenbank: titelgegevens, index van liedtitels
- PDF: De Manuscripten (enkele voorbeelden).
- Melodienotatie in een computertaal: De Baviaen van Schurhoff (enkele voorbeelden, in Myriad)
- Papieren heruitgave: Stichting Volksmuziek Nederland 1999, "Andries Kiers Zijn Muzijk boek" : Friese dansmuziek uit 1800, bewerkt voor 2-rijer trekharmonika in de stemming C/F door Anneke Goudkuil. (De informatieve inleiding bij een heruitgave biedt vaak een belangrijke meerwaarde!)
- Achtergronden: Harmonicahoek . index, etc.
- Geluidsopnamen: cd De Manuscripten ; Boalserter Skotsploech ; Vitriool (met Frans Tromp), cd 'Op goede voet' .
- Dansbeschrijvingen: Elsche Korf & Frans Tromp: Op goede voet (1991) (PDF).
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Souterliedekens (1540/1558) van W. van Zuylen van Nyevelt

In een poging zijn psalmberijmingen zo veel mogelijk bekendheid te geven schreef de Utrechtse edelman Willem van Zuylen van Nyevelt zijn teksten op populaire wereldse melodieën.

Uit de Liederenbank: Psalm 29 gezongen door Veerle Fraeters, 'Ghi Godes kinderen groot van famen' op een wereldse melodie getiteld 'Ghi jonghe meyskens van avontueren' danwel 'O lustige amoureuze geesten'...
(De Liederenbank bevat van ieder souterliedeken een opname.)

Zijn Souterliedekens (‘psalterliedjes’) vormen het eerste gedrukte Nederlandse psalmboek met melodieën, eenstemmig genoteerd.

Pagina's uit de Souterliedekens:


De melodieën zijn oorspronkelijk opgeschreven in mensuraalnotatie zonder maatstrepen (in het onderhavige geval staat voor de muziek een C-tenorsleutel, die aanduidt dat de c (c1) op de een na bovenste lijn ligt):

De digitale versie van de DBNL bevat hedendaagse muzieknotaties.

Het is een belangrijk boekje, want zonder de Souterliedekens zouden we van veel 16e-eeuwse liederen (zoals die in het beroemde Antwerps Liedboek) de melodie niet kennen. Clemens non Papa en Gerardus Mes maakten meerstemmige zettingen.

Drie liederen uit de Souterliedekens en bewerkingen daarvan (uitvoerders onbekend):

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
W. van Zuylen van Nyevelt (1540, 1558, etc.) Souter liedekens. Ghemaect ter eeren Gods: op alle die psalmen van Dauid. Antwerpen, Simon Cock (uitg.) 1540; Leiden, J. Mathijszoon (uitg.) 1558.
- 150 liedjeren met eenstemmige (wereldse) melodie in mensuraalnotatie, zonder maatstrepen.
- Picarta: titelgegevens
- Nederlandse Liederenbank: titels, transcriptie & mp3
- PDF bij google books
- DBNL: digitale versie, met melodieën in moderne notatie
- Scan: Digicollectie UU
- Achtergronden
- Achtergronden
- Hier vindt u korte opnamen van de verschillende melodieën, op orgel en orgel-immitatie.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~