Handschrift Ferwerda (1734)

Het 'Handschrift Ferwerda',

‘Aangelegd de 6 juli 1734
Voor de Fluit
bij P.J. Ferwerda in Harlingen’

bevindt zich in de Bijzondere Collecties van de Universiteit Utrecht. Het bevat hoofdzakelijk menuetten, overgenomen uit een driedelige uitgave van Gerhard Fredrik Witvogel uit 1732-33, getiteld Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises. In het handschift is de muziek voor fluit getransponeerd.

Behalve dat P.J. Ferwerda in Harlingen woonde, komen we weinig van hem te weten. De naam Ferwerda was in de achttiende eeuw in Friesland te algemeen om de persoon achter het handschrift met enige zekerheid te kunnen identificeren.

G.F. Witvogel, die in dit verband misschien ook van meer belang is, leefde van ca. 1696 tot 1746. Hij was afkomstig uit Varel in Duitsland en werd begraven in Aken. Een belangrijk deel van zijn leven woonde hij echter in Amsterdam, waar hij organist was aan de Lutherse Nieuwe Kerk en in 1731 een muziekuitgeverij begon. Bij zijn overlijden omvatte zijn catalogus maar liefst 93 uitgaven, met werken van bekende buitenlandse componisten zoals Händel, Vivaldi, Quantz en Scarlatti, en van Nederlanders, waaronder De Fesch, Groneman, Klein en Nozeman. Overigens staan in de Trois Recueils hoofdzakelijk anonieme stukken.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat.

Noten en bronnen

1) Annotatie: UB Utrecht Hs. 20 A 7 (was eerder signatuur: LBMUZ:Rar Mso 5).
2) G.F. Witvogel, 1732-1733: Trois Recueils de Menuets, Marches et Polonnoises pour servir au clavecin avec la basse continue en partiture, et pour servir au violon, au flûte traversière, et à d'autres instruments. Composées par differents auteurs, Amsterdam.
Premier Recueil: Menuet in D met 4 variaties door F. Geminiani, en anonieme stukken: 15 menuetten, 4 marsen en 3 polonoises.
Second Recueil: 26 anonieme stukken: 20 menuetten, 2 marsen, 4 polonoises.
Troisième Recueil: 54 anonieme menuetten.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Muzikale bestanden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (2 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3 (20 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in word-doc (4 Mb)

- Scans van het origineel hier of hier.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Balthasar Kloeckhoff (1695)

Het muziekboekje van Balthasar Kloeckhoff is nauw verwant aan dat van zijn oudere broer Christiaan Augustus Kloeckhoff. Voor achtergrondinformatie verwijst de Vrolijke Plug daarom gemakshalve naar het bericht waarin het handschrift van Christiaan Augustus wordt gepresenteerd.


Scan van de eerste bladzijde uit het handschrift van Balthasar Kloeckhoff.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc (26 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (110 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Christiaan Augustus Kloeckhoff (ca. 1695)

Ditmaal het eerste van een tweetal nauw aan elkaar verwante muziekboekjes, eigendom van de gebroeders Kloeckhoff uit Culemborg, die als lesmateriaal dienden toen zij aan het eind van de zeventiende eeuw in Duitsland gingen studeren. Deze boekjes bevinden zich in het Gelders Archief, in de nalatenschap van de familie Bosch van Rosenthal.

Christiaan Augustus (1676 – 1746) en Balthasar Kloeckhoff (1680 – 1764) waren zonen van Balthasar Kluckhoff (1649 – 1708) en Catharina Rüllmans (overl. 1721). Kluckhoff senior was afkomstig uit Duitsland en had zich in de jaren zeventig van de zeventiende eeuw in Culemborg gevestigd. Naast bestuurlijke functies in het graafschap bekleedde hij daar een vertrouwenspositie bij gravin Louise Anna van Waldeck-Eisenberg (1653 – 1714), de toenmalige gravin van slot Culemborg.


Culemborg, Sint Andries Schans, Cuylenburg, Jan Peeters, Gaspar Bouttats, 1674

De broers groeiden dus op in een gegoed milieu. Rond hun achttiende kregen ze muziekonderricht van Henrich (Heinrich) Reinis, een beroepsmusicus en muziekdocent uit het Duitse Wesel, enkele tientallen kilometers ten oosten van Nijmegen. Waarschijnlijk studeerden de broers in die tijd rechten in Duitsland. De beide manuscripten, lesboekjes voor clavecimbel, werden vermoedelijk grotendeels door deze Henrich Reinis samengesteld. Reinis was in 1686 organist in Dortmund; in Wesel was hij dirigent van het Collegium musicum (muziekgezelschap) en werkte hij als organist en kantor (leider van een kerkkoor). De bundels bevatten een veelzijdig repertoire, variërend van statige dansen, liederen en protestantse koralen tot meer volkse populaire dansen en liedjes. De bundels dragen – niet zo verwonderlijk – een duidelijk Duitse signatuur, maar er komen ook enkele nederlandstalige en ‘pan-Europese’ stukken in voor.

Klassieke musici hebben de handschriften eerder al dankbaar doorgespit op zoek naar origineel repertoire. De Nederlandse toetsenist Dirk Luijmes ontdekte er een suite in van Johann Jacob Froberger, die zowel door hem als door de Duitse klavecinist Wolfgang Kostujak op cd werd gezet.

Dit handschrift werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat. Voor het handschrift van Balthasar Kloeckhoff verwijzen we naar dit bericht hier op de Lusthof der Muziek.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF
- Transcriptie in Word-doc
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (70 Mb)
- Transcriptie in abc (volgt later)

- Scans van het origineel: Gelders Archief
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Speelmansboek van VanPelt uit Maastricht/Tongeren (1786-1824)

Het speelmansboek van VanPelt wordt bewaard in de O.L.Vrouwebasiliek in Tongeren (hs. 81). Het handschrift draagt de naam van P.J. Vanpelt, vermoedelijk zowel de eigenaar als opsteller van het handschrift, en tevens de componist van tenminste drie stukken daarin. Mogelijk betreft het hier ene Petrus-Josephus Vanpelt, maar eerlijkheidshalve dienen we te erkennen dat daar geen zekerheid over bestaat.

Wel zijn er betrouwbare aanwijzingen dat het handschrift daadwerkelijk uit Maastricht stamt. Behalve dat het opdook in het nabijgelegen Tongeren, schuilen die vooral in de verschillende melodietitels die refereren aan de stad, de naaste omgeving en enkele bekende inwoners.


Jan Josef Horemans de jongere (Antwerpen, ca. 1714-1790): Dansende mensen voor een herberg (ca. 1760).

Het chronologisch geordende vioolboek bevat 467 nummers en omspant de periode 1786-1824. Het veelzijdige repertoire suggereert dat Vanpelt als muzikant van vele markten thuis was. Het lijkt erop dat hij zowel actief was in de schouwburg als in de kerk, en dat hij daarnaast als speelman optrad bij officiële gelegenheden (denk bijvoorbeeld aan schuttersfeesten) en danspartijen van de burgelijke middenklasse.

Het handschrift bevat (veelal Franse) opera-aria's, muziek voor kerkensemble, dansen, marsen en liederen. Onder de dansen vinden we met name colonnes, quarées (zijnde de twee vormen van contradansen die Vanpelt onderscheidt), menuetten en walsen. In enkele melodieën klinkt een meer ‘volkse’ afkomst door. De meeste deunen zijn eenstemmig genoteerd, maar er zijn ook zo’n zeventig stukken voor twee violen.

In 1996 verscheen bij Alamire Peer een facsimile druk van het handschrift met een inleiding door Gilbert Huybens en Eugen Schreurs, met daarin veel waardevolle informatie over de afkomst van de melodieën, het muziekleven in die tijd en het weinige dat over P.J. Vanpelt bekend is. Huybens en Schreurs ontdekten dat een groot aantal melodieën ook in de lijvige La Clé du Caveau (Parijs, 1811) is terug te vinden. De vierde editie van La Clé du Caveau (Parijs, 1848) is de volledigste (2350 nummers) en vermeldt tevens uit welke opera’s de melodieën afkomstig zijn.

Het handschrift van VanPelt werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (32 Mb)
- Transcriptie in Word-doc (74 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (deun 1-150)(108 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 151-300)(132 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 301-467)(110 Mb)
- Transcriptie in abc

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (1e druk, Parijs, 1811)
URL: Archive.org (zonder de uitgebreide inhoud en bronverwijzingen)

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (4e druk, Parijs, 1848)
URL: Hathitrust (met uitgebreide inhoud en bronverwijzingen, maar alleen online te bekijken)

E. Schreurs (1996) Late 18th- and Early 19th-Century Polyphonic Settings of Speelman Music from Maastricht. In: Revue belge de Musicologie / Belgisch Tijdschrift voor Muziekwetenschap, Vol. 50, pp. 153-165. URL: JStor

P.J. Vanpelt, Speelmansboek uit Maastricht (facsimile uitgave, Alamire 1996), met een inleiding door G. Huybens & E. Schreurs.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Historische Nederpop (2014): een nieuwe verzameling oude muziek voor de trekharmonica

Hoewel hier op de Lusthof der Muziek lange tijd geen nieuwe muziek heeft geklonken, is deze blog zeker niet ter ziele. Achter de schermen heeft Ad Kwakernaat, onze rots in de branding, stug doorgewerkt, en wel aan twee zeer bewerkelijke projecten.

Het eerste project van Ad - en het spijt ons dat we daar niet al véél eerder over hebben bericht - is een muziekboek voor de trekharmonica, gebaseerd op een persoonlijke keuze van Ad uit alle deunen die hij in de loop der jaren voor de Lusthof heeft 'ingeklopt'.

Dit prachtige boek, dat de titel Historische Nederpop heeft meegekregen, bevat bijna honderd deunen afkomstig uit negen verschillende Nederlandse muziekhandschriften uit de 16e tot en met de 19e eeuw. Ieder handschrift is voorzien van een korte historische introductie en alle muziek is geschikt gemaakt voor CF-trekharmonica, compleet met akkoorden en voorzien van 'tablatuur'. Frans Tromp nam de arrangementen van een aantal deunen voor zijn rekening. Bij het boek krijg je een cd waarop alle nummers op basis van computersamples worden voorgespeeld.

In het voorwoord schrijft Ad, die al jarenlang bladmuziekuitgaven van hemzelf en collega-muzikanten verzorgt: 'Ik geloof dat ik nog nooit zo lang en zo intensief met één muziekboek in de weer ben geweest.' Het resultaat is er dan ook wel naar!

Op de website De Harmonicahoek vind je meer informatie over dit boek, inclusief uitleg over hoe je het kunt bestellen.

Het tweede project dat Ad onlangs heeft afgerond is de digitalisering van het handschrift van VanPelt uit Maastricht. Een bericht over dit handschrift staat op stapel!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Scans van De Hollantsche Schouburgh (1714)

Alle deeltjes van De Hollantsche Schouburgh zijn nu ook als scans beschikbaar (transcripties waren er al). Ze zijn te vinden bij het portaal 'Speelmuziek' van de Liederenbank. Daarop staan ook transcripties van diverse andere oud-Hollandse muziekbronnen, en van de beroemde 'Onder de Groene Linde'-opnamen.

Gebruikers van de Liederenbank verwonderen zich onderling nogal eens over de eigenaardigheden van die site; mocht dat gaan vervelen, het speelmuziek-portaal is geknipt voor de nodige nieuwe gespreksstof.

Enkele tips om gebruik van het portaal te vergemakkelijken:

- Ben voorzichtig met klikken op de link naar het 'bronnenoverzicht', linksboven. Je kunt eigenlijk niet om deze pagina heen, maar je computer loopt er gemakkelijk op vast. Zodra de basisgegevens zijn geladen (zeg 5 seconden nadat de pagina op je scherm is verschenen) klik je het best in je browser op 'stoppen met laden' (het icoontje dat afwisselend de vorm heeft van een cirkelvormige pijl en een kruisje), anders wordt het computergeheugen gevuld met een (geheel overbodige) stroom van afbeeldingen.

- Heb je een melodie gevonden, dan loont het om de verschillende doorklikmogelijkheden op de pagina te verkennen. (De overzichtspagina wordt gevuld met informatie die vooral voor wetenschappers interessant is.) Om de scans in beeld te krijgen klik je op het bescheiden knopje 'Scan > Tonen'. Staat er 'Geen scan van deze bron'? Klik op 'Details tonen' en als je geluk hebt zijn de scans er toch. Krijg je de melodie maar in één formaat te zien? Klik op 'Details tonen' en er komen andersoortige bestanden boven water (verscholen onderaan de pagina).

- In theorie zijn er png-, pdf-, abc-, midi- en ly- (lilypond) bestanden voorhanden. Maar niet te vroeg gejuicht: de laatste keer dat de Vrolijke Plug het probeerde vertoonden sommige midi-bestanden rare hickups, en de abc-bestanden zijn gewoon onbruikbaar: iedere regelindeling is afwezig, de maatstrepen ontbreken en de notatie staat vol overtollige informatie over de lengte van de noten. Om deze bestandjes aan de praat te krijgen moet je zoveel sleutelen dat het de moeite niet is. (Met lilypond heeft de Vrolijke Plug geen ervaring, dat is nogal ingewikkeld.) Gelukkig kun je hier op de Lusthof bruikbare bestanden vinden.

Maar genoeg gemopperd. In ieder geval is er bij Speelmuziek voorzien in een knop die maakt dat je alleen de reeds ingevoerde melodieën te zien krijgt (bij de eigenlijke Liederenbank is dat nog altijd een groot gemis). En de scans van De Hollantsche Schouburgh staan er toch maar mooi op!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
Link naar het eerste deel van De Hollantsche Schouburgh in het speelmuziek-portaal van de Liederenbank (niet naar het bronnenoverzicht, dat mag u zelf uitproberen):
- De Hollantsche Schouburgh deel 1 bij Speelmuziek (met scans)

Interne link naar de pagina over De Hollantsche Schouburgh waar u per deeltje een link naar de scans vindt:
- De Hollantsche Schouburgh op de Lusthof der Muziek

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Für Maaghdalena Darrest (1716)

Het handschrift Für Maaghdalena Darrest, gedateerd 1716, bevindt zich in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (133 K 26). Van de naam van de eigenaresse doen nogal wat spellingsvarianten de ronde. De ‘gestandaardiseerde’ naam wordt doorgaans geschreven als Magdalena d'Arrest; andere spellingsvarianten van voor- en achternaam zijn Maaghdalona en Dakkest of Dakkert. Het manuscript werd in 1933 gekocht en ondergebracht in de collectie van de gedreven amateurmusicoloog Scheurleer. In 1936 werd het toegevoegd aan de handschriftencollectie van de KB.

Deftig gezelschap bij een klavier. Toegeschreven aan Balthasar Denner (werkzame periode 1696 – 1749, in de jaren dertig woonachtig in Amsterdam). RKD, nr. 204082.

Het voorgedrukte muziekpapier draagt het vignet van Paulus Matthysz te Amsterdam, met als onderschrift ‘in ’t Mufyc-boek, is alderley gelinieert Papier, Italiaenfe, en andere Mufyc te koop.’ De muziek is genoteerd voor een klavierinstrument.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat. Scans van het origineel zijn niet online beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (14 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(27 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Handschrift in de catalogus van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Nieuwe Hollandsche Schouwburg: fragmenten 7 & 8 (1765)

Een tijdje geleden dook er een kleine maar mysterieuze verzameling gedrukte 18e-eeuwse bladmuziek op, vermoedelijk fragmenten van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, een serie boekjes met speelmansmuziek die vanaf 1751 werd uitgegeven door Johannes Smit in Amsterdam. Alleen de eerste zes delen van deze reeks waren teruggevonden. Jos Koning van muziekgroep Twee Violen en een Bas schreef er een uitgebreid werk over en wijdde er cd's aan.

La Cuisse (ca. 1762) Le répertoire des bals: La Griel

Een nauwkeurige vergelijking met ander materiaal uit die tijd verschaft meer duidelijkheid. De gevonden partituren kunnen eigenlijk niet anders zijn dan latere deeltjes van de NHS. Een voorlopig overzicht van de bewijzen is te vinden in de digitale uitgave die we hebben gemaakt en waarvoor Ad Kwakernaat de transcriptie voor zijn rekenening nam. Een leuk detail is dat we aan de hand van het karakteristieke 'handschrift' zelfs de vermoedelijke graveur hebben weten te achterhalen van zowel de fragmenten als eerdere deeltjes van de NHS. Dit was Pieter Mol, een graveur die in de tweede helft van de 18e eeuw voor diverse Amsterdamse uitgevers muziek en landkaarten bewerkte. Een meer gedetailleerde bewijsvoering komt later aan bod; we bieden je nu alvast de gevonden deunen aan. Met dank aan Kautilya en Jac F. voor hun hulp bij het traceren van het materiaal.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (6 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(35 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Website van Jos Koning.

- Eerste zes delen van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (transcripties etc.).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Musicq Boek 1740 - nogmaals

Het Musicq boek, begonnen den 8sten october anno 1740, een van de belangrijkste speelmanshandschriften uit de 18e eeuw, kwam in de Lusthof al eerder ter sprake. Inmiddels is een volledige transcriptie van dit handschrift op internet verschenen: een goede reden om het nog een keer in het zonnetje te zetten. De transcriptie werd gemaakt door Frederik Advocaat, die er ook zijn Master thesis over schreef.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
- Transcriptie en thesis door Frederik Advokaat (2012)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Deel 7 & 8 van de Nieuwe Hollandsche Schouwburg boven water?

Bij voorkeur gaven achttiende-eeuwse Amsterdamse muziekuitgevers populaire muziek uit in serie, onder een terugkerende titel, ongetwijfeld in een poging voort te bouwen op eerder verworven naamsbekendheid. Met name drie aan de schouwburg geliëerde series verwierven zo bij amateurmuzikanten een bijzondere status. Geen van die series werd echter ongehavend overgeleverd: steeds heeft de tijd zijn tol geëist en gingen er deeltjes verloren. En zo af en toe wordt daar alsnog een stukje van teruggevonden.

Nog niet zo lang geleden was dat een deeltje van de Hollantsche Schouburg, en nu is er bladmuziek opgedoken die wel eens een ander hiaat zou kunnen opvullen. Omdat de titelbladen ontbreken, is de precieze aard van de vondst nog onzeker. Wel zijn er aanwijzingen dat het hier zou kunnen gaan om fragmenten van deel 7 en 8 van de Nieuwe Hollandsche Schouwburg. Zoals valt te lezen in de heruitgave van de eerste zes delen van de Nieuwe Hollandsche Schouwburg en in de studie die Jos Koning (Twee Violen en een Bas) daarbij gepubliceerde (zie elders op de Lusthof), zouden deze deeltjes dateren uit de periode 1761-1771.

Met deze vondst is een bijkomende interessante kwestie gemoeid: er bestaat een ongewoon omvangrijk handschrift, bekend onder de wat ongelukkig titel "Handschrift 758 Volksmelodieën", dat sterke overeenkomsten met de Nieuwe Hollandsche Schouwburg vertoont, met dat verschil dat het veel uitgebreider is dan de zes bekende deeltjes van die serie. Welk van beide er eerder was, en hoe (en of) het een uit het ander voortkwam, is vooralsnog een onopgeloste kwestie.

Nu is, onder andere, een serie melodieën halverwege het handschrift in volgorde en notatie vrijwel identiek aan de deeltjes 5 en 6 van de Nieuwe Hollandsche Schouwburg; de hogere nummers uit het handschrift worden in veel gevallen nergens anders teruggevonden. Zodoende ontstond het vermoeden dat deze hogere nummers wellicht repertoire zouden bevatten uit de latere, verloren gewaande deeltjes van de Nieuwe Hollandsche Schouwburg - een theorie die nu misschien gestaafd zal kunnen worden. En wellicht kan daarmee ook het verband tussen beide bronnen worden opgehelderd.

De eerste indrukken van de Plug zijn dat niets zo simpel is als verwacht, maar om over het een en ander uitsluitsel te kunnen geven is eerst nog meer speurwerk nodig. Wordt vervolgd!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Klik op het label 'schouwburg' hieronder voor verwante eerdere berichten.

Nieuwe transcripties!

In reactie op de oproepen die de Vrolijke Plug via deze blog en elders deed, zijn diverse vrijwilligers aan de slag gegaan met het transcriberen van een keur aan oude muziekbronnen. Het resultaat van die gezamenlijke inspanning (ruimschoots over de 1000 melodieën in krap drie maanden tijd!) werd aan de Liederenbank aangeboden; vooralsnog is echter onduidelijk wanneer het materiaal daar beschikbaar zal zijn, en in welke vorm.

Het wachten valt sommigen zwaar, maar nu er is goed nieuws: de belangrijkste vruchten vallen nu ook hier op de Lusthof der Muziek te plukken! Bij verschillende bronnen zijn namelijk nieuwe linkjes toegevoegd waarlangs je de transcripties kunt downloaden. Het gaat hier met name om de volgende bronnen:

- Handschrift Balmer
- Handschrift Beukema
- De Hollantsche Schouburgh deel 1-7
- De Hollantsche Schouburgh deel 11
- Handschrift 758 volksmelodieën
- Lambert (1723) Een rechte en gemakkelyke wegwyzer der contra danssen
- De Nieuwe Hollandsche Schouwburg deel 1-6
- Deeltje 'Mortier' van de Oude en Nieuwe Hollandsche Boerenliedjes en Contredansen
- Handschrift van Frederik Speets
- Handschrift van Van Starkenborgh

Onderaan de pagina van iedere bron vind je de benodigde informatie.
Veel snuffelplezier en... wees er snel bij, want OP = OP!
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Lambert - Wegwyzer der contra danssen (1723)

Uit 1723 stamt Een rechte en gemakkelyke wegwyzer der contra danssen, Verrykt met de muzyk, etc van Gillis Lambert, ofwel Un veritable et facile guide des contre dances. Dit bescheiden dansbundeltje, voor Nederland vrij uniek omdat ook de dansbewegingen er (in woorden) in beschreven staan, werd gedrukt in Haarlem, bij wed. H. van Hulkenroy en A. van Hulkenroy.

Met hartelijke dank aan Jac F voor de geboden hulp en ondersteuning!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden
- Het origineel ligt bij de British Library.
- Transcriptie in abc
Koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Muzijk Boeck van Van Starkenborgh (1720)

Nog niet zo lang geleden werd een Gronings handschrift herontdekt, een manuscript met de titel 'Edzert Jacob Tiarda van Starkenborgh mijn muzijk Boeck Anno Domini 1720'. Het bevat 76 dansen, drie liederen met franse tekst en tien geestelijke liederen.

Blijkens ingelegde aantekening was dit boek een geschenk van jhr. G. Alberda van Menkema aan jhr. mr. E. Tjarda van Starkenborgh. Zeer waarschijnlijk is het zodoende het eigendom geweest van Edzard Jacob Tjarda van Starkenborgh, heer van Middelsteweer in Noord-West Groningen, bij Leens.

Edzart Jacob Tjarda van Starkenborgh hoorde tot de Noord-Nederlandse regentenklasse. Hij werd geboren in 1700 in Leens, West-Groningen, waarschijnlijk op de borg Verhilversum. Hij was het achtste kind uit het huwelijk van Edzard Jacob Tjarda van Starkenborgh (1657-1716) en diens tweede vrouw Anna Habine Lewe (1665-1738).

Op ongeveer twintigjarige leeftijd begint Edzart jr. aan zijn muziekboek. Hij vertrekt naar Middelstewehr in Oost-Friesland (Duitsland, ten noorden van Emden), waar hij in 1727 of 1729 trouwt met Elisabeth von Diepenbrock, erfdochter van Middelstewehr, op dat moment ca. 14 jaar oud. Edzart Jacob Tjarda wordt door dit huwelijk heer van Middelstewehr. Zijn vrouw overlijdt drie jaar na hun huwelijk, in 1730, bij de geboorte van hun eerste kind, Anna Habina Tjarda van Starkenborgh.

Edzart schopt het tot president van het Koninklijk Pruisisch Hofgerecht van het vorstendom Ost-Friesland en wordt lid van de Oostfriese Ridderschap.

Waarschijnlijk overlijdt Edzart in 1749 in Middelstewehr, ongeveer 49 jaar oud. Volgens andere bronnen daarentegen, waarin hij vermoedelijk is verwisseld met een andere E.J.T. van Starkenborgh, hertrouwt hij in 1768 met Rutgera Christina Elisabeth van Dongen en zou hij in 1792 of 1793 zijn overleden.

Flip Rodenburg (van folkgorep Törf) heeft dit handschrift niet alleen getranscribeerd, maar tevens onderzoek gedaan naar de oorsprong ervan. In het handschrift staan een aantal tweestemmige stukjes met een ongewoon, 'fanfare-achtig' karakter. Verder zijn er overeenkomsten met gedrukte verzamelingen zoals de Oude en nieuwe Hollantse Boeren Lieties en Contredansen en de Hollantsche Schouburg, en met manuscripten zoals dat van Hanekuijk.

Om een goed beeld van de inhoud te krijgen heeft Flip bij de transcriptie zo veel mogelijk geprobeerd om speelbare versies te construeren.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in MS word.
- Transcriptie in PDF.

- Huidige verblijfplaats van het ms. in de Groninger Archieven (Groninger archieven, Archief 581 Familie Tjarda van Starkenborgh (1), 1500 – 1919).
- Website van Folkgroep Törf.
- In Wikipedia zijn interessante beschrijvingen te vinden over de verschillende Groningse borgen waar dit manuscript zijn actieve leven waarschijnlijk heeft gesleten, zoals de Menkemaborg, Starkenborg en Rensumaborg.

Referenties
www.archieven.nl
edzard jacob tjarda van starkenborgh 1700-1791 (met een portret van Edzart Jacob Tjarda).
Verhildersum, de borg
nazatendevries.nl
edzard jacob tjarda van starkenborgh 1657-1716

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Speelmuziek online bij het NMI

De collectie oude speelmanshandschriften van wijlen Christiaan Vlam, hier in de Lusthof al regelmatig ter sprake gekomen, is in het bezit van het Nederlands Muziek Instituut. Het NMI heeft onlangs scans van al deze handschriften, en meer, online gezet. De collectie is toegankelijk via http://speelmuziek.nederlandsmuziekinstituut.nl/.

Enkele van de gescande bronnen kwamen al eerder in de Lusthof ter sprake (op de desbetreffende pagina's vind je een link naar de scan):
- Smit (uitg.): De Nieuwe Hollandsche Schouwburg (alleen deel 1 t/m 5)
- Anoniem: handschrift 'Trompetboek' = 'Verzameling van 'airs', dansen en marsen, gezet voor twee violen' (NMI-4G87)
- Anoniem: 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (NMI-4N51)
- Handschrift Bolhuis 1 (NMI-21K17)
- Handschrift Bolhuis 2 (NMI-21K16)
- Handschrift Jan Klok (4 delen)
- Dansboekje van H.C. Kooy (NMI-4N52)
- Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

Maar het loont om nog wat verder in de verzameling rond te snuffelen. Naast bovengenoemde handschriften vind je er drukken als:
- del Croebelis: Het nieuwe Hollands speel-huys (3 delen)
- Gastoldi: Balletten, lustigh om te zingen, en speelen, met drie stemmen : op nieuws verciert met een nieuwe alt, ofte vierde partye (NMI Kluis C9)
- Hummel (uitg.): Nieuwe verzaamelinge van Hollandsche contradanssen, menutten [sic] en pluggen (1e deel) (NMI II C26)
- Matthysz (uitg.): 't Uitnemend Kabinet, vol Pavanen, Almanden, Sarbanden, Couranten, Balletten, Intraden, Airs &c. En de nieuwste Voizen (NMI Kluis D16(1)) (2e deel)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Deel 11 van de Hollantsche Schouburgh (c. 1730) gevonden!

In de Lusthof der Muziek werd het terloops al gemeld: het verloren gewaande elfde deeltje van de Hollantsche Schouburgh is terecht. Tot verbazing van de Vrolijke Plug bleek het, na wat speurwerk, gewoon bij de Koninklijke Bibliotheek te liggen: het zat verscholen achter een reeks deeltjes van de Oude en Nieuwe Hollandsche Boerenliedjes en Contredansen en was daar al die tijd over het hoofd gezien!

Jan Josef Horemans: Musicerend gezelschap in een interieur (ca 1736). Het muziekboekje op het klavier (links) zou zomaar een deeltje uit een van de drie 'grote' Amsterdamse reeksen kunnen zijn!?
Afkomstig van de RKD

Het elfde deeltje, uitgegeven rond 1730, bevat 52 melodieën uit het repertoire van de Amsterdamse Schouwburg. Voor een deel zijn deze deunen in geen enkele andere bron te vinden. Het boekje is inmiddels door vrijwilligers getranscribeerd en aan de Nederlandse Liederenbank aangeboden; daar kun je de melodieën binnenkort vinden.

Dit deeltje bevat bovendien een register met ruim 200 liedtitels. Het is onduidelijk of dit het repertoire is uit de deeltjes 8 t/m 11, of 9 t/m 11; telling van het aantal liedtitels per deeltje geeft hierover geen uitsluitsel. De deeltjes 8 t/m 10 zijn nog niet gevonden, maar we weten zo dus wel (grotendeels) welk repertoire ze bevatten.

Hollantsche Schouburg, elfde deeltje
Afkomstig van de KB

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Hollantsche Schouburgh (11e deel) bij de liederenbank, met titeloverzicht.

- Hollantsche Schouburgh (11e deel) bij de Koninklijke Bibliotheek

- Achtergronden: uitgave van Jos Koning, De Nieuwe Hollandsche Schouwburg 1751-1771.

- Heruitgave van de eerste zeven delen Hollantsche Schouburgh: Uitgeverij Drie Koningen

NIEUW!!
- Transcriptie in abc van het elfde deeltje.
Google Drive: Lusthof der Muziek
- Scans van HS deel 11
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Mentjot (ca 1771)

Juni 2013: nieuwe transcripties beschikbaar!

Dit handschrift is gezet voor klavier en bevat 63 melodieën. Er staan voornamelijk dansen in: veel menuetten, en een aantal gigues, murki's (!?), et cetera (maar geen mazurka's, zoals elders gesuggereerd; die kwamen pas in de 19e eeuw in de mode).

Fragment van een centsprent van rond 1780, t Vermaaklyk tydverdryf, zo noemt men alles, wat dit prentgestel vertoont

Afkomstig van het Geheugen van Nederland.

In het handschrift Mentjot (deze schrijfwijze lijkt de voorkeur te hebben boven 'Mentiot', zoals het elders wordt gespeld) staan drie verschillende namen: Jan Mentjot, Johan Gerhard Mentjot en Johannis Jacobus Mentiot. Ook worden er diverse jaartallen in vermeld, alle tussen 1765 en 1781(4?). Daarnaast valt een steeds terugkerende woordje op: 'Borg'.

Hs. Mentjot

Naar deze vermoedelijke schrijvers of eigenaren is nog geen onderzoek gedaan. In de 18e en begin 19e eeuw lijkt de familienaam Mentjot eigenlijk maar op een plek in Nederland voor te komen, in de Achterhoek en meer specifiek in Gendringen, iets ten noordoosten van Nijmegen. Jac F. ontdekte dat het nabijgelegen stadje Terborg vroeger ook wel (ter) 'Borg' heette: het lag bij een rijke burcht, kasteel Wisch. Het klavierhandschrift moet welhaast uit een betrekkelijk welgestelde familie komen, maar de familie Mentjot lijkt nooit het kasteel zelf te hebben bewoond.

Recentelijk (okt. 2012) stuitte ik op een artikel van musicoloog Rudolf Rasch, waarin hij schrijft: "Julius Röntgen zag in 1926 in Laag-Keppel een speelmansboekje van Johan Gerhard Mentjot, gedateerd Terborg 3.3.1769, met eenvoudige zettingen van lied en danswijzen voor klavier. Zie Julius Röntgen, ‘Een kermismuziekboekje uit het jaar 1789,’ [sic, in het artikel zelf staat 1769], Caecilia en het Muziekcollege 84 | 14/3 (1.12.1926), pp. 35-40." Laag-Keppel ligt 15 kilometer ten noord-westen van Terborg. Dat sluit dus mooi aan op de veronderstelde plek van herkomst van het handschrift!

De muziek tot slot. Hier een bladzijde met een melodie gezet voor klavier.

Hs. Mentjot

Dit handschrift werd door het NMI gescand en is online beschikbaar.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Hs. Mentjot (NMI Kluis D 14) bij de Liederenbank (met overzicht van liedtitels)
- Hs. Mentjot bij het NMI
- Scan bij het NMI: Handschrift Mentjot (NMI Kluis D14)
- Transcriptie in PDF (26 Mb).
- Transcriptie in musicXML.
- Transcriptie in mp3 (53 Mb).
- Transcriptie in myr.
- Transcriptie in abc.

- Het artikel van Rudolf Rasch, in Muziekgeschiedenis van de Nederlandse Republiek, hoofdstuk 15: Beroeps- en amateurmusici, blz. 24
- De bewerking door Julius Röntgen is te vinden bij het NMI: Een Kermismuziekboekje uit het jaar 1769 / Voor Viool en Piano bewerkt / van / Julius Röntgen.
- Een artikel van Julius Röntgen over zijn vondst van het handschrift is te vinden op De vereenigde tijdschriften Caecilia en Het muziekcollege, 1926 (zoek op 'kermismuziekboekje')
- Meer over de familie Mentjot in de Achterhoek bij het genealogie domein
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Musicq boek 1740

En wéér een handschrift - bij veel connaisseurs even bekend als mysterieus - dat u via de liederenbank zomaar op een presenteerblaadje wordt aangeboden: het anonieme 'Musicq boek, begonnen den 8sten october anno 1740'!

En dat terwijl het Musicq Boek een nogal slordig handschrift is. De interpretatie ervan schijnt de bewerkers - waaronder Jos Koning van Twee Violen en een Bas - aardig wat hoofdbrekens te hebben bezorgd (zoals uit het voorbeeld verderop mag blijken). Dit handschrift uit de voormalige Toonkunstbibliotheek (212 D 21) bevindt zich nu in de de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam maar is daar nog niet zoekbaar in de online catalogus.

Gerrit Grasdorp (werkzaam 1674–1716): Vrolijk gezelschap voor een herberg
Afkomstig van de RKD

Het Musicq boek 1740 omvat 195 melodieën, met repertoire in dezelfde hoek als de Hollantsche boerenlieties, de Hollantse Schouburgh en de Nieuwe Hollandsche Schouwburg, en vormt een interessante aanvulling daarop. Het bevat karakteristiek speelmansrepertoire uit de tweede helft van de 18e eeuw: veel menuetten, marsen en melodieën met titels als Paspe de Spanje, Duijtse Dans, Den Dolleman, De Slingerkoord, Ammarantie Ammereus, Zeeuse Mosselen, Adiu dan weereldt, etc.

Ook staat er een melodie in, De uijtreghtse vrede (waarvan overigens diverse varianten de ronde doen), die bij de groots geplande vieringen rondom de Vrede van Utrecht in 2013 wel eens goed van pas zou kunnen komen!

Musicq boek 1740: De uijtreghtse vrede (transcriptie liederenbank).



~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens:

- Hs. Musicq boek 1740 bij de liederenbank, met titeloverzicht en transcripties.

- Hs. Musicq boek 1740 bij het UvA

- Achtergronden: Marie Veldhuyzen (1967) 'Eine Amsterdamer Melodien-Handschrift aus dem 18. Jahrhundert', in: Ludwig Finscher und Christoph-Hellmut Mahling (eds.), Festschrift für Walter Wiora zum 30. Dezember 1966. Kassel 1967, 357-361.

- Achtergronden & transcriptie: Master thesis (2012, pdf) van Frederik Advokaat, die tevens voor de Liederenbank de melodieën transcribeerde.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. van Nicolaas Wimmel (1779)

De samensteller van dit handschrift, Nicolaas Wimmel, schreef het jaartal 1779 op de voorpagina. Het handschrift is geschreven voor viool of een ander melodie-instrument (zoals hobo of fluit) en bevat 46 stukken.

Het voorbedrukte muziekpapier komt van boekhandel A. Olofsen uit Amsterdam. Kwam Nicolaas Wimmel daar vandaan? Dat is niet onmogelijk: in de Amsterdamse doop- en begraafregisters komen minstens twee Nicolaas Wimmels voor, mogelijk oom en neef, die in aanmerking komen. De jongste van die twee werd in 1759 in de Nieuwe Kerk gedoopt en was dus ongeveer twintig in het jaar dat het handschrift werd begonnen.

Bladzijde uit het handschrift van Nicolaas Wimmel (origineel bij het NMI)


Het handschrift bevat een elftal marsen, al dan niet voorzien van een meer specifieke titel. Verder staan er melodieën in met namen als Leijsi Slip, De Mardelot, De Nieuwe Plug, De Schoonheijd van mijn Siels Vrindin, Conterdans, Fiere Pinksterblom, Gavotte van Hendel, Savoiarse Meyssie, De Smouse Mars, etc. Het repertoire is verwant aan grote 18e-eeuwse uitgaven als de Hollandse Boerenliedjes, de Hollantsche Schouburgh en de Nieuwe Hollandsche Schouwburg.

I.L. la Fargue van Nieuwland: Man met dwarsfluit aan het hof van Prins Willem V (1780)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

In het kader van een omvangrijk digitaliseringsproject, 'Speelmuziek' getiteld, publiceert het Meertens Instituut op internet (in de Nederlandse Liederenbank) talrijke oude muziekbronnen die voorheen nauwelijks toegankelijk waren. Zodoende zijn van het handschrift Wimmel transcripties te vinden in de liederenbank.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Het handschrift van Nicolaas Wimmel (HsDHNMI 4 G 79) bij het Nederlands Muziek Instituut.

- Scan bij het NMI: Handschrift Nicolaas Wimmel (NMI-4G79)

- De achternaam Wimmel in het doopregister en begraafregister in de stadsarchieven van Amsterdam.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Bundel met boerenliedjes' (ca. 1770)

Het anonieme handschrift met de werktitel Bundel met boerenliedjes stamt uit ongeveer 1770 en bevat 69 melodieën. Het bevindt zich bij de Koninklijke Bibliotheek (KB: 133-K-27). Er staan diverse menuetten in, een aantal marsen, allegro's en andantes, en speelse liedtitels als Het Gekroonde Wyn vat, Portegese Bruiloft, Waarom slaat gij mij, T Schoenlapperke, De Jagt op Jonge Juffers, etc.

Melchior Brassauw: Man met een draailier in 17e-eeuws kostuum (ca. 1750)

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

De Bundel met boerenliedjes werd door het Meertens Instituut getranscribeerd en in de Liederenbank opgenomen, waar je een en ander kunt doorzoeken en downloaden.

Uit de Bundel met boerenliedjes: 'O! Jammer & Elent' (transcriptie liederenbank)



~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Gegevens over het originele handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Koninklijke Bibliotheek (Den Haag KB: 133 K 27).

- Handschrift [Bundel met boerenliedjes] (ca. 1770) bij de Nederlandse Liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. 'Speelmansboek MSo 13' (1750-1770)

Opnieuw een 18e-eeuws muziekhandschrifje waarvan de titel voor verwarring kan zorgen. Dit Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen" (zoals het in de Liederenbank wordt genoemd) bevat 38 melodieën. In de digitale collectie van de Universiteit van Utrecht staat het te boek als '28 [sic] eenstemmige melodieën' en wordt het jaartal 1780 vermeld. Wat bij beide databanken zo ongeveer hetzelfde is (al heeft Utrecht inmiddels ook hier iets veranderd), is de signatuur: LBMUZ:Rar Mso 13. Niet erg poëtisch? Toch houdt de Vrolijke Plug het er maar even bij.

Cornelis Dusart (1660-1704) Een vioolspelende man

Afkomstig van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Maar laat je door deze naamsverwarring niet afschrikken. De vraag is natuurlijk of er interessante muziek in staat. Mso 13 bestaat uit drie delen. Het eerste del bevat eenstemmige liedmelodieën (voor viool, fluit of hobo), genummerd 22-49 (het voorafgaande gedeelte is kennelijk verdwenen). Het tweede deel bevat twee- en eenstemmig stukjes, sommige met tekst. Het derde deel bevat 'psalmlopen' en transposities van de melodie van 'De koopman van Smirna'. Veel melodieën zijn ook van andere bronnen bekend (denk bijvoorbeeld aan de Hollandsche Boerenliedjes en aan de Hollantsche Schouburgh), maar een aantal komt kennelijk nergens anders voor.

Voorbeeld uit het handschrift MSo 13 (origineel bij de Universiteit Utrecht):


Net als veel van dergelijke handschriften bevond ook Mso 13 zich op een weliswaar veilige maar ook voor de buitenstaander nogal onbereikbare plek. Gelukkig spant de Universiteit van Utrecht zich in om een aantal van deze zeldzame bronnen digitaal beschikbaar te stellen, een aanbevelenswaardig initiatief! Het Meertens Instituut deed daar nog een schepje bovenop en maakte er een digitale transcriptie van, die in de Liederenbank werd opgenomen: daar is alles doorzoekbaar en te downloaden.

Transcriptie uit het handschrift MSo 13 door de liederenbank:


~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gegevens
- Handschrift [Speelmansboek met eenstemmige en meerstemmige melodieën en "psalmloopen"] (1750-1770) bij de Nederlandse liederenbank (Meertens Instituut), met titeloverzicht en transcripties van alle melodieën.

- Scan van het handschrift [28 eenstemmige melodieën] (ca. 1780) (LBMUZ:Rar Mso 13) (nieuwe signatuur: UB Utrecht Hs. 20 A 2) bij de Universiteit Utrecht. Sinds kort kun je deze en andere bronnen bij de UU als pdf in één keer downloaden.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~