Speelmansboek van VanPelt uit Maastricht/Tongeren (1786-1824)

Het speelmansboek van VanPelt wordt bewaard in de O.L.Vrouwebasiliek in Tongeren (hs. 81). Het handschrift draagt de naam van P.J. Vanpelt, vermoedelijk zowel de eigenaar als opsteller van het handschrift, en tevens de componist van tenminste drie stukken daarin. Mogelijk betreft het hier ene Petrus-Josephus Vanpelt, maar eerlijkheidshalve dienen we te erkennen dat daar geen zekerheid over bestaat.

Wel zijn er betrouwbare aanwijzingen dat het handschrift daadwerkelijk uit Maastricht stamt. Behalve dat het opdook in het nabijgelegen Tongeren, schuilen die vooral in de verschillende melodietitels die refereren aan de stad, de naaste omgeving en enkele bekende inwoners.


Jan Josef Horemans de jongere (Antwerpen, ca. 1714-1790): Dansende mensen voor een herberg (ca. 1760).

Het chronologisch geordende vioolboek bevat 467 nummers en omspant de periode 1786-1824. Het veelzijdige repertoire suggereert dat Vanpelt als muzikant van vele markten thuis was. Het lijkt erop dat hij zowel actief was in de schouwburg als in de kerk, en dat hij daarnaast als speelman optrad bij officiële gelegenheden (denk bijvoorbeeld aan schuttersfeesten) en danspartijen van de burgelijke middenklasse.

Het handschrift bevat (veelal Franse) opera-aria's, muziek voor kerkensemble, dansen, marsen en liederen. Onder de dansen vinden we met name colonnes, quarées (zijnde de twee vormen van contradansen die Vanpelt onderscheidt), menuetten en walsen. In enkele melodieën klinkt een meer ‘volkse’ afkomst door. De meeste deunen zijn eenstemmig genoteerd, maar er zijn ook zo’n zeventig stukken voor twee violen.

In 1996 verscheen bij Alamire Peer een facsimile druk van het handschrift met een inleiding door Gilbert Huybens en Eugen Schreurs, met daarin veel waardevolle informatie over de afkomst van de melodieën, het muziekleven in die tijd en het weinige dat over P.J. Vanpelt bekend is. Huybens en Schreurs ontdekten dat een groot aantal melodieën ook in de lijvige La Clé du Caveau (Parijs, 1811) is terug te vinden. De vierde editie van La Clé du Caveau (Parijs, 1848) is de volledigste (2350 nummers) en vermeldt tevens uit welke opera’s de melodieën afkomstig zijn.

Het handschrift van VanPelt werd getranscribeerd door Ad Kwakernaat.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen en achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Oude koppelingen naar individuele bestanden op Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd):

Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (32 Mb)
- Transcriptie in Word-doc (74 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in MYR
- Transcriptie in mp3 (deun 1-150)(108 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 151-300)(132 Mb)
- Transcriptie in mp3 (deun 301-467)(110 Mb)
- Transcriptie in abc

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (1e druk, Parijs, 1811)
URL: Archive.org (zonder de uitgebreide inhoud en bronverwijzingen)

D. Capelle (samensteller), La Clé du Caveau (4e druk, Parijs, 1848)
URL: Hathitrust (met uitgebreide inhoud en bronverwijzingen, maar alleen online te bekijken)

E. Schreurs (1996) Late 18th- and Early 19th-Century Polyphonic Settings of Speelman Music from Maastricht. In: Revue belge de Musicologie / Belgisch Tijdschrift voor Muziekwetenschap, Vol. 50, pp. 153-165. URL: JStor

P.J. Vanpelt, Speelmansboek uit Maastricht (facsimile uitgave, Alamire 1996), met een inleiding door G. Huybens & E. Schreurs.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Hs. Für Maaghdalena Darrest (1716)

Het handschrift Für Maaghdalena Darrest, gedateerd 1716, bevindt zich in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (133 K 26). Van de naam van de eigenaresse doen nogal wat spellingsvarianten de ronde. De ‘gestandaardiseerde’ naam wordt doorgaans geschreven als Magdalena d'Arrest; andere spellingsvarianten van voor- en achternaam zijn Maaghdalona en Dakkest of Dakkert. Het manuscript werd in 1933 gekocht en ondergebracht in de collectie van de gedreven amateurmusicoloog Scheurleer. In 1936 werd het toegevoegd aan de handschriftencollectie van de KB.

Deftig gezelschap bij een klavier. Toegeschreven aan Balthasar Denner (werkzame periode 1696 – 1749, in de jaren dertig woonachtig in Amsterdam). RKD, nr. 204082.

Het voorgedrukte muziekpapier draagt het vignet van Paulus Matthysz te Amsterdam, met als onderschrift ‘in ’t Mufyc-boek, is alderley gelinieert Papier, Italiaenfe, en andere Mufyc te koop.’ De muziek is genoteerd voor een klavierinstrument.

De transcriptie werd verzorgd door Ad Kwakernaat. Scans van het origineel zijn niet online beschikbaar.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Achtergronden

Aanvulling oktober 2021: Onderstaande koppelingen naar individuele bestanden op Dropbox en Google Drive werken niet meer. De meeste bestanden kun je nu vinden in de volgende verzamelmap (in grote lijn chronologisch gesorteerd): Google Drive: Lusthof der Muziek.

- Transcriptie in PDF (14 Mb)
- Transcriptie in musicXML
- Transcriptie in mp3(27 Mb)
- Transcriptie in myr
- Transcriptie in abc

- Handschrift in de catalogus van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Vele nieuwe transcripties

Afgaand op het aantal berichten in de afgelopen maanden zou je denken dat de Lusthof der Muziek een sluimerend bestaan leidt. Niets is echter minder waar: achter de schermen wordt er keihard aan nieuwe transcripties gewerkt. Met name trekharmonicaspeler Ad Kwakernaat heeft bergen werk verzet - en daar wordt de Vrolijke Plug heel vrolijk van:

Eerder werd hier al bericht over de drie 18e-eeuwse handschriften van de familie van Bolhuis uit Noord-Groningen. De afgelopen maanden heeft Ad van al deze muziekboekjes digitale transcripties gemaakt - een waar monnikenwerk: de verzameling van Van Bolhuis is de grootste private 18e-eeuwse verzameling speelmansmelodieën die we in Nederland kennen.

Maar Ad heeft zelfs nog meer werk verzet: ook het Dansboekje van Kooij, een 'Gitaarboekje' en de 'fragmenten van deel 7 & 8 van De Nieuwe Hollandsche Schouwburg' wisten niet aan zijn werklust te ontkomen en zijn nu in digitale vorm beschikbaar!

Een speciale vermelding verdient het door Ad getranscribeerde Achterhoekse handschrift van Jan Mentjot. Dit pianoboek, ooit ontdekt en bewerkt door de illustere componist Julius Röntgen, blijkt enkele verrassende muzikale schatten te herbergen!

Van iedere bron is een kant-en-klaar boekwerk beschikbaar in de vorm van een pdf, inclusief een inleiding en alle transcripties, klaar om afgedrukt te worden. Daarnaast zijn in de meeste gevallen computer-gegenereerde mp3-tjes beschikbaar om direct te beluisteren, en voor gebruik met muziekprogramma's van allerlei pluimage zijn de transcripties beschikbaar in abc, xml en myr.

We wensen je veel speel- en luisterplezier met al dit nieuwe materiaal!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Bronnen

- Anoniem: Handschrift 'Muziekboekje met voornamelijk dansen, gezet voor de gitaar' (ca. 1850)
- Drie handschriften Bolhuis: (ca. 1730-'80) Bolhuis I, Bolhuis II en Bolhuis III
- Kooy: 'Dans-Boekje H.C. Kooy' (ca. 1900)
- Mentjot: 'Handschrift van Jan Mentjot' (ca 1771)
- De Nieuwe Hollandsche Schouwburg: fragmenten deel 7 & 8 (1765-'67)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Nieuwe transcripties!

In reactie op de oproepen die de Vrolijke Plug via deze blog en elders deed, zijn diverse vrijwilligers aan de slag gegaan met het transcriberen van een keur aan oude muziekbronnen. Het resultaat van die gezamenlijke inspanning (ruimschoots over de 1000 melodieën in krap drie maanden tijd!) werd aan de Liederenbank aangeboden; vooralsnog is echter onduidelijk wanneer het materiaal daar beschikbaar zal zijn, en in welke vorm.

Het wachten valt sommigen zwaar, maar nu er is goed nieuws: de belangrijkste vruchten vallen nu ook hier op de Lusthof der Muziek te plukken! Bij verschillende bronnen zijn namelijk nieuwe linkjes toegevoegd waarlangs je de transcripties kunt downloaden. Het gaat hier met name om de volgende bronnen:

- Handschrift Balmer
- Handschrift Beukema
- De Hollantsche Schouburgh deel 1-7
- De Hollantsche Schouburgh deel 11
- Handschrift 758 volksmelodieën
- Lambert (1723) Een rechte en gemakkelyke wegwyzer der contra danssen
- De Nieuwe Hollandsche Schouwburg deel 1-6
- Deeltje 'Mortier' van de Oude en Nieuwe Hollandsche Boerenliedjes en Contredansen
- Handschrift van Frederik Speets
- Handschrift van Van Starkenborgh

Onderaan de pagina van iedere bron vind je de benodigde informatie.
Veel snuffelplezier en... wees er snel bij, want OP = OP!
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~